Shloka 25
च्यवन-कुशिक-संवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Hospitality, Service, and Lineage Questions
संस्कर्तु वर्णगोत्रं च मातृवर्णविनि श्चये । कानीनाध्यूढजौ वापि विज्ञेयौ पुत्र किल्बिषौ
saṁskartu varṇagotraṁ ca mātṛvarṇaviniścaye | kānīnādhyūḍhajau vāpi vijñeyau putra kilbiṣau ||
ભીષ્મે કહ્યું— પુત્ર! જો માતાના વર્ણ અને ગોત્રનો નિશ્ચય થઈ જાય, તો સંસ્કાર માટે માતાનું જ વર્ણ અને ગોત્ર સ્વીકારવું જોઈએ. તેમજ કાનીન અને અધ્યૂઢજ— આ બે પ્રકારના પુત્રો દોષયુક્ત (કિલ્બિષ) ગણાય છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
If the mother’s varṇa and gotra are known with certainty, the child’s ritual identity for saṁskāras should follow the mother; and certain offspring categories (kānīna, adhyūḍhaja) are treated as carrying a juridical/ritual blemish in traditional dharma classifications.
In the Anuśāsana Parva’s dharma instruction, Bhīṣma is laying down rules about lineage and eligibility for rites, clarifying how to assign varṇa/gotra for a child and how specific types of birth are evaluated within the normative legal-ethical framework.