Shloka 5
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
परं शवाद् ब्राह्मणस्यैव पुत्र: शूद्रापुत्रं पारशवं तमाहु: । शुश्रूषक: स्वस्य कुलस्य स स्यात् स्वचारित्रं नित्यमथो न जह्यात्
paraṁ śavād brāhmaṇasyaiva putraḥ śūdrāputraṁ pāraśavaṁ tam āhuḥ | śuśrūṣakaḥ svasya kulasya sa syāt svacāritraṁ nityam atho na jahyāt ||
ભીષ્મે કહ્યું—શૂદ્રાના ગર્ભથી બ્રાહ્મણનો જે પુત્ર જન્મે છે, તે ‘શવ’ (પતિત શૂદ્ર) કરતાં શ્રેષ્ઠ કહેવાયો છે; તેથી ઋષિઓ તેને ‘પારશવ’ કહે છે. તેણે પોતાના કુળની સેવા કરવી જોઈએ અને આ સેવાધર્મરૂપ આચાર કદી ત્યાગવો નહીં.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-śāstra style norm: a person identified as Pāraśava (Brahmin father, Śūdra mother) is assigned a life of service to the family/lineage and is urged to maintain that customary discipline without abandoning it.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on social and ethical duties. Here he explains a specific mixed-varṇa designation (Pāraśava) and prescribes the conduct expected of such a person—namely, continued service within the household/lineage.