Shloka 19
Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma
युधिछिर उवाच शुल्कमन्येन दत्तं स्याद् ददानीत्याह चापर: । बलादन्य: प्रभाषेत धनमन्य: प्रदर्शयेत्
yudhiṣṭhira uvāca— śulkam anyena dattaṃ syād dadānīty āha cāparaḥ | balād anyaḥ prabhāṣeta dhanam anyaḥ pradarśayet |
યુધિષ્ઠિર બોલ્યા—પિતામહ! જો એક પુરુષે કન્યા-શુલ્ક આપી લગ્ન નક્કી કર્યા હોય, બીજાએ ‘હું આપીશ’ એવી પ્રતિજ્ઞાથી નક્કી કર્યા હોય, ત્રીજો બળપૂર્વક કન્યાને લઈ જવાની વાત કરે, ચોથો વધુ ધન બતાવી તેના સગાં-સંબંધીઓને લલચાવે અને પાંચમો તો પહેલેથી પાણિગ્રહણ કરી ચૂક્યો હોય—તો ધર્મ મુજબ તે કન્યા કોની પત્ની ગણાય? અમે આ વિષયનું સાચું તત્ત્વ જાણવા ઇચ્છીએ છીએ; તમે અમારા નેત્ર અને માર્ગદર્શક બનો.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-legal problem: when multiple men assert competing claims over a maiden through payment, promise, wealth inducement, coercion, or completed ritual, which claim is valid. It invites a principled hierarchy of legitimacy—privileging lawful procedure and completed sacramental acts over mere promises, bribery, or force.
In Anuśāsana Parva, Yudhiṣṭhira consults Bhīṣma on subtle points of conduct. Here he presents a complex marriage dispute with several claimants and asks Bhīṣma to determine, according to dharma, who should be regarded as the rightful husband.