Shloka 12
Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma
ब्राह्मणी तु भवेज्ज्येष्ठा क्षत्रिया क्षत्रियस्य तु रत्यर्थमपि शूद्रा स्यान्नेत्याहुरपरे जना:
bhīṣma uvāca | brāhmaṇī tu bhavej jyeṣṭhā kṣatriyā kṣatriyasya tu | ratyartham api śūdrā syān nety āhur apare janāḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—પત્નીઓમાં બ્રાહ્મણ માટે બ્રાહ્મણી પત્ની શ્રેષ્ઠ ગણાય છે; અને ક્ષત્રિય માટે ક્ષત્રિયા પત્ની શ્રેષ્ઠ છે. કેટલાક લોકો કહે છે કે રતિ માટે શૂદ્રા સ્ત્રીને પણ ગ્રહણ કરી શકાય; પરંતુ બીજા લોકો તેને સ્વીકારતા નથી.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a normative hierarchy of preferred spouses within varṇa (Brahmin woman as foremost; for a Kshatriya, a Kshatriya woman as foremost) while also recording a disagreement: some permit a Shudra woman solely for sexual relations, whereas others reject that permissibility. The emphasis is on dharma-discourse that distinguishes between socially sanctioned marriage norms and contested, limited allowances.
In the Anushasana Parva’s instructional setting, Bhishma is giving guidance on conduct and social-religious norms. Here he reports differing opinions among authorities/people regarding acceptable marital or sexual unions across varṇa lines, indicating that the tradition contains debated positions rather than a single unanimous rule.