Shloka 30
Vipula’s Yogic Protection of the Guru’s Household (विपुलस्य योगरक्षा / Vipulasya Yogarakṣā)
यतश्न भूतानि महान्ति पठ्च यतश्न लोका विहिता विधात्रा । यतः पुमांस: प्रमदाश्च निर्मिता- स्तदैव दोषा: प्रमदासु नारद
yataś ca bhūtāni mahānti pañca yataś ca lokā vihitā vidhātrā | yataḥ pumāṁsaḥ pramadāś ca nirmitās tadaiva doṣāḥ pramadāsu nārada nārada ||
ભીષ્મે કહ્યું—જે સ્ત્રોતમાંથી પંચ મહાભૂત ઉત્પન્ન થાય છે, જે સ્ત્રોતમાંથી વિધાતાએ સર્વ લોકોની રચના કરી છે, અને જે સ્ત્રોતમાંથી પુરુષો તથા સ્ત્રીઓ સર્જાયા છે—હે નારદ, એ જ સ્ત્રોતમાંથી સ્ત્રીઓમાં આ દોષો પણ રચાયા છે. તેથી આ પ્રસંગમાં તેમને સ્ત્રીઓના સ્વભાવગત દોષ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યા છે।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames certain alleged 'faults' in women as part of the created order itself: just as the elements, worlds, and human beings arise from the Creator, so too (in this speaker’s portrayal) do these tendencies. Ethically, it functions as a justificatory claim within a didactic discussion, presenting the traits as inherent rather than accidental.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing and responding within a broader moral-legal discourse. Here he addresses the sage Nārada and makes a cosmological argument: the same creative source that produced the cosmos and humanity also produced the characteristics he is attributing to women.