Shloka 166
Pūjya-namaskārya-prakaraṇa
On Those Worthy of Honor and Salutation
दुरावापमवाप्यैतन्नानुतिष्ठन्ति मानवा: । पहले तो ब्राह्मणत्वका प्राप्त होना ही कठिन है। यदि वह प्राप्त हो जाय तो उसका पालन करना और भी कठिन हो जाता है; किंतु बहुत-से मनुष्य इस दुर्लभ वस्तुको पाकर भी तदनुकूल आचरण नहीं करते हैं
durāvāpam avāpya etan nānutiṣṭhanti mānavāḥ |
માતંગે કહ્યું—આ દુર્લભ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરીને પણ મનુષ્યો તેના અનુસાર આચરણ કરતા નથી. પ્રથમ તો બ્રાહ્મણત્વ મળવું જ કઠિન છે; અને મળ્યા પછી તેને અનુરૂપ આચારનું પાલન કરવું વધુ કઠિન છે. છતાં ઘણાં લોકો આ દુર્લભ પદ પામી પણ તેના અનુરૂપ ધર્મ-નિયમો આચરતા નથી.
मतंग उवाच
Educational Q&A
Rare attainments—especially a dharmic status like brāhmaṇatva—carry corresponding obligations. The verse stresses that attainment without sustained right conduct is a moral failure; true worth lies in living the discipline that the status demands.
In the Anuśāsana Parva’s instruction-focused discourse, Matanga is speaking as a moral teacher. He highlights the gap between acquiring a revered position and actually practicing the dharma and self-restraint appropriate to it.