Shloka 19
युधिष्ठिरप्रश्नः—विश्वामित्रस्य ब्राह्मणत्वकौतूहलम् | Yudhiṣṭhira’s Inquiry on Viśvāmitra’s Attainment of Brāhmaṇya
Devanagari script
स्थाने मतड़ो ब्राह्म॒ण्यं नालभद् भरतर्षभ । चण्डालयोनौ जातो हि कथं ब्राह्मण्यमाप्तवान्
Translation
યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—હે ભરતશ્રેષ્ઠ! મતંગને બ્રાહ્મણત્વ ન મળવું યોગ્ય જ હતું, કારણ કે તેનો જન્મ ચાંડાલ-યોનિમાં થયો હતો. તો પછી વિશ્વામિત્રે બ્રાહ્મણત્વ કેવી રીતે પ્રાપ્ત કર્યું?
Word by Word
स्थानेin the proper place / rightly
स्थाने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्थान
FormNeuter, Locative, Singular
मतङ्गःMatanga
मतङ्गः:
Karta
TypeNoun
Rootमतङ्ग
FormMasculine, Nominative, Singular
ब्राह्मण्यम्Brahminhood
ब्राह्मण्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootब्राह्मण्य
FormNeuter, Accusative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अलभत्obtained
अलभत्:
TypeVerb
Rootलभ्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular, Parasmaipada
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरतर्षभ
FormMasculine, Vocative, Singular
चाण्डाल-योनौin a Chandala womb/birth
चाण्डाल-योनौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचाण्डाल-योनि
FormFeminine, Locative, Singular
जातःborn
जातः:
TypeVerb
Rootजन्
Formक्त (past passive participle, used actively), Masculine, Nominative, Singular
हिindeed / for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
कथम्how
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
ब्राह्मण्यम्Brahminhood
ब्राह्मण्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootब्राह्मण्य
FormNeuter, Accusative, Singular
आप्तवान्obtained / attained
आप्तवान्:
TypeVerb
Rootआप्
Formक्तवतुँ (past active participle), Masculine, Nominative, Singular
भरतश्रेष्ठO best of the Bharatas
भरतश्रेष्ठ:
TypeNoun
Rootभरतश्रेष्ठ
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
युधिछिर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes