Shloka 92
Chapter 2: Sudarśana Upākhyāna — Atithi-Dharma and the Conquest of Mṛtyu
Gṛhastha-Vrata
Devanagari script
अतिथि: पूजितो यद्धि ध्यायते मनसा शुभम् | न तत् क्रतुशतेनापि तुल्यमाहुर्मनीषिण:
Translation
અતિથિનું યોગ્ય પૂજન-સત્કાર કરીને જો તે મનમાં ગૃહસ્થના કલ્યાણનું શુભ ચિંતન કરે, તો તેમાંથી મળતું ફળ સો યજ્ઞોથી પણ સરખાવાય તેમ નથી—અર્થાત્ સો યજ્ઞોથી પણ વધારે છે. એમ મનીષીઓ કહે છે.
Word by Word
अतिथिःguest
अतिथिः:
Karta
TypeNoun
Rootअतिथि
FormMasculine, Nominative, Singular
पूजितःhonoured, worshipped
पूजितः:
Karta
TypeAdjective
Rootपूजित (पूज् धातु, क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
यत्which/that (relative)
यत्:
TypeIndeclinable
Rootयद्
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
ध्यायतेmeditates/thinks
ध्यायते:
TypeVerb
Rootध्यै
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
मनसाwith the mind, mentally
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
शुभम्good/auspicious (thing)
शुभम्:
Karma
TypeNoun
Rootशुभ
FormNeuter, Accusative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
तत्that (result/fruit)
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
क्रतुशतेनwith a hundred sacrifices
क्रतुशतेन:
Karana
TypeNoun
Rootक्रतुशत
FormNeuter, Instrumental, Singular
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
तुल्यम्equal, comparable
तुल्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootतुल्य
FormNeuter, Nominative, Singular
आहुःthey say
आहुः:
TypeVerb
Rootअह्
FormPerfect, Third, Plural, Parasmaipada
मनीषिणःthe wise (men)
मनीषिणः:
Karta
TypeNoun
Rootमनीषिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
भीष्म उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes