Shloka 73
Chapter 2: Sudarśana Upākhyāna — Atithi-Dharma and the Conquest of Mṛtyu
Gṛhastha-Vrata
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्न पठचमम् । बुद्धिरात्मा मन: कालो दिशश्वैव गुणा दश
pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam | buddhir ātmā manaḥ kālo diśaś caiva guṇā daśa ||
“પૃથ્વી, વાયુ, આકાશ, જળ અને પાંચમું જ્યોતિ; પછી બુદ્ધિ, આત્મા, મન, કાળ અને દિશાઓ—આ દસ ‘સાક્ષી-તત્ત્વો’ છે. દેહધારી પ્રાણીઓના શરીરમાં સદા નિવાસ કરીને તેઓ મનુષ્યના પુણ્ય અને પાપ કર્મોને જોતા રહે છે.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
No deed is truly hidden: the cosmos and the inner faculties function as constant witnesses. This frames ethics as accountability before both the world (elements, directions, time) and oneself (mind, intellect, self).
Bhishma, instructing on dharma, enumerates ten ever-present principles—cosmic elements and inner faculties—described as observing the merit and sin of embodied beings, reinforcing the seriousness of righteous conduct.