Shloka 61
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
सर्वतूर्यनिनादी च सर्वातोद्यपरिग्रह: । व्यालरूपो गुहावासी गुहो माली तरड्रवित्
sarvatūryaninādī ca sarvātodyaparigrahaḥ | vyālarūpo guhāvāsī guho mālī taraḍravit ||
વાયુદેવે કહ્યું— તે સર્વ પ્રકારના તૂર્ય-નાદથી ગુંજતો, અને સર્વ વાદ્યોની સમસ્તતા પોતાના અંદર ધારણ કરનાર છે. તે મહાવ્યાળ (શેષનાગ) રૂપે પ્રગટ થાય છે, છતાં હૃદય-ગુહામાં ગુપ્ત નિવાસ કરે છે. તે જ ગુહ—સ્કંદ—માલાધારી છે અને ભૂખ-તરસ વગેરે દેહધર્મરૂપ તરંગોનો જ્ઞાતા-સાક્ષી છે.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse strings together divine epithets to point to a single reality that pervades outer ritual splendor (music, instruments) and inner spiritual life (dwelling in the heart-cave). Ethically, it emphasizes cultivating awareness of the inner witness who knows the recurring pressures of embodied existence (the ‘waves’ like hunger and thirst), encouraging steadiness and self-mastery rather than being driven by them.
Vāyudeva is speaking and describing the deity through a litany of attributes: cosmic sound and completeness (all instruments), mysterious hidden indwelling (heart-cave), and specific divine identification (Guha/Skanda). The description blends mythic forms (serpent-form, Skanda) with contemplative language (inner abode, witnessing the bodily urges).