Shloka 49
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
कालयोगी महानाद: सर्वकामश्नतुष्पथ: । निशाचर: प्रेतचारी भूतचारी महेश्वर:
kālayogī mahānādaḥ sarvakāmaśnatuṣpathaḥ | niśācaraḥ pretacārī bhūtacārī maheśvaraḥ ||
વાયુએ કહ્યું—તે કાળયોગનો અધિપતિ, મહાનાદવાળો છે; સર્વ કામનાઓનો ક્ષય કરનાર, અને જેના માર્ગને સંતોષવો દુષ્કર છે. તે રાત્રે વિચરનાર, પ્રેતોમાં ફરનાર, ભૂતોમાં સંચાર કરનાર—એ જ મહેશ્વર છે.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse exalts Maheśvara as a cosmic power beyond ordinary human measures: Time-bound yet Time-governing, insatiable in consuming all desires, and sovereign over liminal realms (night, spirits, the dead). Ethically, it points to the limits of desire and the supremacy of a higher order that transcends fearsome appearances.
Vāyudeva is describing Maheśvara through a chain of epithets, emphasizing his awe-inspiring, otherworldly sovereignty—especially his association with Time and with beings of the night and spirit-world—within a devotional or laudatory context.