Shloka 54
अपूजयं च मनसा रौक्मिणेय सदा द्विजान् | रुक्मिणीनन्दन! वे सारी वस्तुएँ नूतन और सुदृढ़ रूपमें उपलब्ध हैं, यह देखकर मुझे बड़ा आश्चर्य हुआ और मैंने मन-ही-मन द्विजोंकी सदा ही पूजा की ।।
apūjayaṃ ca manasā raukmiṇeya sadā dvijān | rukmiṇīnandana! ye sarvā vastūni nūtana-sudṛḍha-rūpeṇa upalabdhāni, iti dṛṣṭvā mama mahad āścaryaṃ jātaṃ, mayā ca mana eva dvijān sadā pūjitāḥ || ity ahaṃ raukmiṇeyasya pṛcchato bharatarṣabha ||
વાયુ બોલ્યા—હે રુક્મિણીનંદન રૌક્મિણેય! હું મનમાં સદા દ્વિજોની પૂજા કરતો રહ્યો. સર્વ વસ્તુઓ જાણે નવી બનેલી હોય તેમ અને દૃઢ તથા અખંડિત રૂપે ઉપલબ્ધ છે—આ જોઈને મને મહાન આશ્ચર્ય થયું; તેથી મેં અંતરમાં દ્વિજોને સતત નમસ્કાર કર્યો. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, રૌક્મિણેયે પૂછ્યું ત્યારે મેં આમ કહ્યું.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights inward reverence (manasā pūjā) toward the dvijas/Brahmins as a dharmic attitude: gratitude and respect are not merely external rituals but can be sincerely maintained in the mind, especially upon witnessing order, abundance, and well-maintained provisions.
Vāyu addresses Kṛṣṇa (Raukmiṇeya, son of Rukmiṇī), describing his astonishment at finding all items available in a fresh and sturdy condition; moved by this auspicious sight, he honors the Brahmins mentally. The closing line frames this as part of Vāyu’s reply while being questioned, addressed to “Bharatarṣabha.”