Shloka 50
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
यज्ञोपवीतधरणं यज्ञो धर्मक्रियास्तथा | भृत्यानां भरणं धर्म: कृते कर्मण्यमोघता
yajñopavītadharaṇaṃ yajño dharmakriyās tathā | bhṛtyānāṃ bharaṇaṃ dharmaḥ kṛte karmaṇy amoghatā
શ્રી મહેશ્વર બોલ્યા—“યજ્ઞોપવીત ધારણ કરવું, યજ્ઞ કરવો અને ધર્મક્રિયાઓ કરવી—આ ફરજો છે; તેમજ આશ્રિતો/ભૃત્યોનું ભરણપોષણ પણ ધર્મ છે. અને જે કાર્ય હાથ ધરાય, તેનું યથાવિધી, નિષ્ફળ ન થાય તેમ પૂર્ણ નિર્વાહ કરવો પણ ધર્મ છે.”
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
Dharma is not limited to ritual markers like the sacred thread or sacrificial rites; it also includes social and moral obligations—especially sustaining those under one’s care—and the integrity to complete undertaken duties effectively and without failure.
In Anuśāsana Parva’s instruction-focused setting, Śrī Maheśvara articulates a broad definition of dharma, placing ritual observance alongside practical responsibility and emphasizing that righteous action includes dependable follow-through in one’s deeds.