Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 50
Vānaprastha-dharma and Tapas: Śiva–Umā Saṃvāda
Forest-Stage Discipline and Austerity
इन्द्र बोले--मुने! मनुष्यको चाहिये कि कुरुक्षेत्र, गया, गंगा, प्रभास और पुष्करक्षेत्रका मन-ही-मन चिन्तन करके जलमें स्नान करे। ऐसा करनेसे वह पापसे उसी प्रकार मुक्त हो जाता है, जैसे चन्द्रमा राहुके ग्रहणसे ।।
śakra uvāca—mune! manuṣyena kuru-kṣetra-gayā-gaṅgā-prabhāsa-puṣkara-kṣetrāṇāṃ manasā smaraṇaṃ kṛtvā jale snānaṃ kartavyam; evaṃ kṛte sa pāpāt tathā mucyate yathā candramā rāhu-grahaṇāt. tryahaṃ snātaḥ sa bhavati, nirāhāraś ca vartate; spṛśate yo gavāṃ pṛṣṭham, bālārddhiṃ ca namasyati.
ઇન્દ્ર બોલ્યા—મુને! મનુષ્યે કુરુક્ષેત્ર, ગયા, ગંગા, પ્રભાસ અને પુષ્કરક્ષેત્રનું મનમાં મનન કરીને જળમાં સ્નાન કરવું જોઈએ. એમ કરવાથી તે પાપથી એ રીતે મુક્ત થાય છે, જેમ રાહુના ગ્રહણમાંથી ચંદ્ર મુક્ત થાય છે. તે જાણે ત્રણ દિવસ સ્નાન કરેલો હોય એવો બને છે, નિરાહાર રહે છે; અને જે ગાયોની પીઠને સ્પર્શ કરે તથા તેમની પૂંછને નમસ્કાર કરે, તે કહેલું પુણ્ય પામે છે.
शक्र उवाच
Educational Q&A
Mental remembrance of major tīrthas while bathing is presented as a powerful means of purification, capable of removing sin like the moon’s release from an eclipse; reverence and gentle contact with cows is also treated as meritorious.
Indra (Śakra) addresses a sage and describes a dharmic practice: bathing accompanied by inward contemplation of renowned sacred places, explaining its expiatory effect and adding associated acts of merit such as fasting-like discipline and honoring cows.