Shloka 7
Bhaṅgāśvanopākhyāna — On comparative affection in strī–puruṣa union (भङ्गाश्वनोपाख्यानम्)
इदमन्तरमित्येव शक्रो नृपममोहयत् । एकाशथ्चैन च राजर्षि भ्रान्त इन्द्रेण मोहित:
idam antaram ity eva śakro nṛpam amohayat | ekāśvaś cainaṃ ca rājarṣi bhrānta indreṇa mohitaḥ ||
હે નરેશ્વર! “આ જ બદલો લેવાનો અવસર છે” એવો નિશ્ચય કરીને શક્ર (ઇન્દ્ર) એ રાજાને મોહમાં નાખ્યો. ઇન્દ્રની માયાથી મોહિત અને ભ્રાંત થયેલા રાજર્ષિ ભંગાસ્વન એકમાત્ર ઘોડા સાથે દિશાહીન બની ઇધર-ઉધર ભટકવા લાગ્યા; દિશાઓનું ભાન પણ રહ્યું નહીં. ભૂખ-તરસથી પીડિત અને પરિશ્રમ તથા તૃષ્ણાથી વ્યાકુળ થઈ તેઓ ફરતા રહ્યા.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how moha (delusion) can be imposed or intensified by powerful forces, leading even a rājarṣi to lose discernment and direction. Ethically, it warns that acting from a revenge-minded ‘opportunity’ (antaram) can precipitate confusion and suffering rather than righteous resolution.
Indra (Śakra), seeking a moment to retaliate, deludes the king. Under this enchantment the king becomes disoriented and wanders about with only one horse, suffering hunger, thirst, and exhaustion.