Shloka 49
Adhyāya 119: Vyāsa–Kīṭa-saṃvāda
Tapas-bala and karmic ascent across yoni
श्रूयते हि पुरा कल्पे नृणां ब्रीहिमय: पशु: । येनायजन्त यज्वान: पुण्यलोकपरायणा:
śrūyate hi purā kalpe nṛṇāṁ brīhimayaḥ paśuḥ | yenāyajanta yajvānāḥ puṇyalokaparāyaṇāḥ ||
સાંભળવામાં આવે છે કે પ્રાચીન કલ્પમાં મનુષ્યોના યજ્ઞમાં ‘પશુ’ ચોખાથી બનાવેલો હતો. પુણ્યલોકપ્રાપ્તિને લક્ષ્ય કરનારા યજમાનોએ એ અર્પણથી જ યજ્ઞ કર્યા.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse appeals to ancient tradition to show that yajña need not require killing; a grain-based substitute (‘rice-animal’) can serve as the sacrificial offering, supporting a dharmic preference for non-violence while still honoring ritual intent.
In Bhīṣma’s instruction on dharma, he cites an old precedent: in a former age, sacrificers aiming at meritorious heavenly results performed rites using an offering made of rice, described metaphorically as the ‘paśu’ of the sacrifice.