Shloka 141
मानसतीर्थ-शौचप्रशंसा | Praise of the ‘Mental Tīrtha’ and the Marks of Purity
व्याख्यातो ह्ानुपूर्व्येण उपवासफलात्मक: । दरिद्रेर्मनुजै: पार्थ प्राप्त यज्ञफलं यथा
vyākhyāto hy ānupūrvyena upavāsaphalātmakaḥ | daridrair manujaiḥ pārtha prāptaṃ yajñaphalaṃ yathā || bharataśreṣṭha! yaḥ tubhyaṃ yajñānām uttamaṃ vidhānaṃ kramaśaḥ vistārapūrvakaṃ vyākhyātaṃ, tasmin upavāsasya phale prakāśo dattaḥ | kuntīnandana! daridrā manuṣyāḥ ebhiḥ upavāsātmakair vratānuṣṭhānaiḥ yajñānāṃ phalaṃ prāptavantaḥ ||
ભીષ્મ બોલ્યા— હે પાર્થ! ઉપવાસના ફળને સારરૂપ રાખનાર આ ધર્મવિધાન મેં ક્રમશઃ સમજાવ્યું છે. જેમ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે, તેમ જ ગરીબ મનુષ્યોએ પણ આ ઉપવાસાત્મક વ્રતો દ્વારા યજ્ઞફળ જ મેળવ્યું છે. હે ભરતશ્રેષ્ઠ! યજ્ઞોનું પરમ વિધાન મેં તને પગલે પગલે વિસ્તારે કહ્યું છે અને તેમાં ઉપવાસથી ઉત્પન્ન થતું પુણ્ય સ્પષ્ટ કર્યું છે. હે કુંતીનંદન! ધનહીન લોકો પણ આ ઉપવાસ-વ્રતોનું અનુષ્ઠાન કરીને યજ્ઞસમાન ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Fasting-based vows can yield merit comparable to that of elaborate sacrifices, making spiritual reward accessible even to those who lack wealth.
Bhishma continues instructing the listener (addressed as Partha/Kuntinandana and ‘best of the Bharatas’) by summarizing that he has explained sacrificial ordinances in order and highlighting that the fruit of sacrifice can be attained through upavasa-vratas, even by the poor.