Shloka 59
Gautama–Śakra Saṃvāda: Karma, Loka-bheda, and the Restoration of the Elephant
Devanagari script
शतक्रतुने कहा--विप्रवर! आपका पुत्रस्वरूप यह हाथी आपहीकी ओर देखता हुआ आ रहा है और पास आकर आपके दोनों चरणोंको अपनी नासिकासे सूँघता है। अब आप मेरा कल्याण-चिंतन कीजिये, आपको नमस्कार है ।।
Transliteration
gautama uvāca |
śivaṃ sadaiveha surendra tubhyaṃ dhyāyāmi pūjāṃ ca sadā prayuñje |
mamāpi tvaṃ śakra śivaṃ dadasva tvayā dattaṃ pratigṛhṇāmi nāgam ||
Translation
ગૌતમ બોલ્યા—સુરેન્દ્ર! હું અહીં સદા તમારા કલ્યાણનું ધ્યાન કરું છું અને સતત તમારી પૂજા અર્પું છું. શક્ર! તમે પણ મને કલ્યાણ આપો. તમારા દ્વારા અપાયેલો આ હાથી હું સ્વીકારું છું.
Word by Word
शिवम्welfare, auspiciousness
शिवम्:
Karma
TypeNoun
Rootशिव
FormNeuter, Accusative, Singular
सदाalways
सदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसदा
इहhere
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
सुरेन्द्रO lord of gods (Indra)
सुरेन्द्र:
TypeNoun
Rootसुरेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
तुभ्यम्to you
तुभ्यम्:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative, Singular
ध्यायामिI meditate/think
ध्यायामि:
TypeVerb
Rootध्यै
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
पूजाम्worship
पूजाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपूजा
FormFeminine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सदाalways
सदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसदा
प्रयुञ्जेI employ/offer/perform
प्रयुञ्जे:
TypeVerb
Rootयुज्
FormPresent, First, Singular, Atmanepada
ममof me, my
मम:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
अपिalso, even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
शक्रO Śakra (Indra)
शक्र:
TypeNoun
Rootशक्र
FormMasculine, Vocative, Singular
शिवम्welfare, auspiciousness
शिवम्:
Karma
TypeNoun
Rootशिव
FormNeuter, Accusative, Singular
ददस्वgive (to me)
ददस्व:
TypeVerb
Rootदा
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormInstrumental, Singular
दत्तम्given
दत्तम्:
TypeAdjective
Rootदा
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Accusative, Singular
प्रतिगृह्णामिI accept/receive
प्रतिगृह्णामि:
TypeVerb
Rootप्रतिग्रह् (प्रति + ग्रह्)
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
नागम्elephant
नागम्:
Karma
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Accusative, Singular
Speaker
गौतम उवाच
Characters & Entities
G
GautamaI
Indra (Śakra, Surendra, Śatakratu)E
elephant (nāga)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes