Shloka 57
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
Devanagari script
पन्नग! सूर्य, चन्द्रमा, जल, वायु, इन्द्र, अग्नि, आकाश, पृथ्वी, मित्र, पर्जन्य, वसु, अदिति, नदी, समुद्र तथा भाव और अभाव--ये सभी कालके द्वारा ही रचे जाते हैं और काल ही इनका संहार कर देता है ।।
Translation
હે પન્નગ! સૂર્ય, ચંદ્ર, જળ, વાયુ, ઇન્દ્ર, અગ્નિ, આકાશ, પૃથ્વી, મિત્ર, પર્જન્ય, વસુઓ, અદિતિ, નદી, સમુદ્ર તથા ભાવ અને અભાવ—આ બધાં કાળ દ્વારા જ રચાય છે અને કાળ જ તેમનો સંહાર કરે છે। આ જાણીને પણ, હે સર્પ! તું મને દોષી કેમ માને છે? અને જો આવી સ્થિતિમાં પણ મારા પર દોષારોપણ થઈ શકે, તો તું પણ દોષી જ ઠરે છે।
Word by Word
पन्नगO serpent
पन्नग:
TypeNoun
Rootपन्नग
FormMasculine, Vocative, Singular
सूर्यthe Sun
सूर्य:
Karta
TypeNoun
Rootसूर्य
FormMasculine, Nominative, Singular
चन्द्रमाthe Moon
चन्द्रमा:
Karta
TypeNoun
Rootचन्द्रमा
FormMasculine, Nominative, Singular
जलwater
जल:
Karta
TypeNoun
Rootजल
FormNeuter, Nominative, Singular
वायुwind
वायु:
Karta
TypeNoun
Rootवायु
FormMasculine, Nominative, Singular
इन्द्रIndra
इन्द्र:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
अग्निfire / Agni
अग्नि:
Karta
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
आकाशspace / sky
आकाश:
Karta
TypeNoun
Rootआकाश
FormNeuter, Nominative, Singular
पृथ्वीearth
पृथ्वी:
Karta
TypeNoun
Rootपृथ्वी
FormFeminine, Nominative, Singular
मित्रMitra
मित्र:
Karta
TypeNoun
Rootमित्र
FormNeuter, Nominative, Singular
पर्जन्यParjanya (rain-god)
पर्जन्य:
Karta
TypeNoun
Rootपर्जन्य
FormMasculine, Nominative, Singular
वसुVasu (a deity class/name)
वसु:
Karta
TypeNoun
Rootवसु
FormMasculine, Nominative, Singular
अदितिAditi
अदिति:
Karta
TypeNoun
Rootअदिति
FormFeminine, Nominative, Singular
नदीriver
नदी:
Karta
TypeNoun
Rootनदी
FormFeminine, Nominative, Singular
समुद्रocean
समुद्र:
Karta
TypeNoun
Rootसमुद्र
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand also / likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
भावexistence / being
भाव:
Karta
TypeNoun
Rootभाव
FormMasculine, Nominative, Singular
अभावnon-existence / absence
अभाव:
Karta
TypeNoun
Rootअभाव
FormMasculine, Nominative, Singular
येwhich / those who
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
कालेनby Time
कालेन:
Karana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Instrumental, Singular
एवindeed / only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
रच्यन्तेare created / are fashioned
रच्यन्ते:
TypeVerb
Rootरच्
FormPresent, Passive, Third, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
कालTime
काल:
Karta
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed / alone
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
एषाम्of these
एषाम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
संहारम्destruction / dissolution
संहारम्:
Karma
TypeNoun
Rootसंहार
FormMasculine, Accusative, Singular
करोतिdoes / brings about
करोति:
TypeVerb
Rootकृ
FormPresent, Parasmaipada, Third, Singular
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
TypeVerb
Rootज्ञा
FormAbsolutive (क्त्वा), Active
कथम्how?
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
माम्me
माम्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormAccusative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
सदोषम्faulty / with दोष
सदोषम्:
TypeAdjective
Rootसदोष
FormMasculine, Accusative, Singular
सर्पO snake
सर्प:
TypeNoun
Rootसर्प
FormMasculine, Vocative, Singular
मन्यसेyou think / consider
मन्यसे:
TypeVerb
Rootमन्
FormPresent, Atmanepada, Second, Singular
अथthen / moreover
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
गतेwhen it is so / in this situation (lit. when thus gone)
गते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootगम्
FormPast passive participle (क्त), Neuter, Locative, Singular
दोषेin the fault / in the दोष
दोषे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदोष
FormMasculine, Locative, Singular
मयिin me
मयि:
Adhikarana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormLocative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
अपिalso / even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
दोषवान्possessing दोष / at fault
दोषवान्:
TypeAdjective
Rootदोषवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Sandhi Notes