Shloka 29
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
गौतग्युवाच का नु प्राप्ति्गहा शत्रुं निहत्य का कामाप्ति: प्राप्य शत्रुं न मुक्त्वा । कस्मात् सौम्याहं न क्षमे नो भुजड़े मोक्षार्थ वा कस्य हेतोर्न कुर्यामू
Gautamy uvāca: kā nu prāptir gṛhā śatruṁ nihatya, kā kāmāptiḥ prāpya śatruṁ na muktvā? kasmāt, saumya, ahaṁ na kṣame no bhujaṅgaṁ; mokṣārthaṁ vā kasya hetoḥ na kuryām?
ગૌતમી બોલી—આર્ય! શત્રુને પકડીને પછી મારી નાખવાથી શું પ્રાપ્ત થાય? અને શત્રુ હાથમાં આવી ગયો છતાં તેને ન છોડવાથી કયો અભીષ્ટ સિદ્ધ થાય? સૌમ્ય! હું આ સર્પના અપરાધને કેમ ન ક્ષમા કરું? અને કોના માટે હું તેના મુક્તિ માટે પ્રયત્ન ન કરું?
लुब्धक उवाच
Educational Q&A
The verse argues that mere power over an enemy does not justify cruelty: killing after capture yields no true benefit, while forgiveness and release align with dharma, self-restraint, and the higher aim of freeing beings from bondage.
Gautamī addresses a listener (called “saumya”) and questions the value of killing a captured foe. She defends pardoning the serpent and insists on making an effort to secure its release, framing mercy as the ethically superior response.