Shloka 58
Vāraṇāvata-prasaṃsā and the Pāṇḍavas’ Departure (वरणावत-प्रशंसा तथा पाण्डव-प्रयाणम्)
इति सम्भाषतां वाचं श्रुत्वा मे बुद्धिरच्यवत् । आत्मानं चात्मना गर्हन् मनसेदं व्यचिन्तयम्
iti sambhāṣatāṃ vācaṃ śrutvā me buddhir acyavat | ātmānaṃ cātmanā garhan manasedaṃ vyacintayam ||
વૈશંપાયન બોલ્યા—તેઓ પરસ્પર જે વાતો કરતા હતા તે સાંભળીને મારી બુદ્ધિ ડગમગી ગઈ. મનમાં મન પોતાને જ ધિક્કારતો હું આ રીતે વિચારવા લાગ્યો.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical introspection: when confronted with troubling speech or circumstances, one should examine one’s own mind, acknowledge wavering judgment, and deliberate carefully rather than act impulsively.
Vaiśampāyana reports his internal reaction to hearing a conversation: his resolve falters, he mentally reproaches himself, and he begins to think through what he has heard and what response is appropriate.