Shloka 14

Vāraṇāvata-prasaṃsā and the Pāṇḍavas’ Departure (वरणावत-प्रशंसा तथा पाण्डव-प्रयाणम्)

Devanagari script

स नागपुरमागम्य गौतमस्य निवेशने । भारद्वाजो5वसत्‌ तत्र प्रच्छन्नं द्विजसत्तम:,हस्तिनापुरमें पहुँचकर द्विजश्रेष्ठ द्रोण गौतमगोत्रीय कृपाचार्यके घरमें गुप्तरूपसे निवास करने लगे

Transliteration

sa nāgapuram āgamya gautamasya niveśane | bhāradvājo ’vasat tatra pracchannaṃ dvijasattamaḥ ||

Translation

વૈશમ્પાયન બોલ્યા—નાગપુર (હસ્તિનાપુર) આવીને દ્વિજશ્રેષ્ઠ ભારદ્વાજપુત્ર દ્રોણ ગૌતમવંશીય કૃપના નિવાસમાં ગુપ્ત રીતે વસ્યો.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• नागपुरम्: to Nāgapura (Hastināpura)
• नागपुरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: नागपुर
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• आगम्य: having come/arrived
• Type: Verb
• Root: आ-गम्
• Form: ल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here), Non-finite

• गौतमस्य: of Gautama
• Type: Noun
• Root: गौतम
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• निवेशने: in the dwelling/house
• निवेशने: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: निवेशन
• Form: Neuter, Locative, Singular

• भारद्वाजः: Bhāradvāja (Drona)
• भारद्वाजः: Karta
• Type: Noun
• Root: भारद्वाज
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• अवसत्: dwelt/stayed
• Type: Verb
• Root: वस्
• Form: Imperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र

• प्रच्छन्नम्: hidden, in disguise
• Type: Adjective
• Root: प्र-छन्न
• Form: Neuter, Accusative, Singular, क्त (past passive participle used adjectivally)

• द्विजसत्तमः: the best of the twice-born (excellent Brahmin)
• द्विजसत्तमः: Karta
• Type: Noun
• Root: द्विजसत्तम
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

वैशग्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśaṃpāyana
• Nāgapura (Hastināpura)
• Gautama (lineage reference)
• Kṛpa (implied by 'Gautamasya')
• Bhāradvāja
• Droṇa (implied by 'Bhāradvājaḥ' and the narrative context)