Adhyaya 87

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे संसारविषकथनं नाम षडशीतितमो ऽध्यायः सूत उवाच निशम्य ते महाप्राज्ञाः कुमाराद्याः पिनाकिनम् प्रोचुः प्रणम्य वै भीताः प्रसन्नं परमेश्वरम्

આ રીતે શ્રીલિંગમહાપુરાણના પૂર્વભાગમાં ‘સંસાર-વિષ-કથન’ નામે સત્ત્યાસીવો અધ્યાય (આરંભે છે)। સૂત બોલ્યા—આ સાંભળી મહાપ્રાજ્ઞ સનકાદિ કુમારો ભયભક્તિથી પ્રણામ કરીને પ્રસન્ન પરમેશ્વર પિનાકિનને સંબોધીને બોલ્યા।

Verse 2

एवं चेदनया देव्या हैमवत्या महेश्वर क्रीडसे विविधैर्भोगैः कथं वक्तुमिहार्हसि

હે મહેશ્વર! જો તમે આ હૈમવતી દેવી સાથે નાનાવિધ ભોગોમાં ક્રીડા કરો છો, તો અહીં વૈરાગ્ય જેવી વાત કેવી રીતે કહી શકો?

Verse 3

सूत उवाच एवमुक्तः प्रहस्येशः पिनाकी नीललोहितः प्राह ताम् अंबिकां प्रेक्ष्य प्रणिपत्य स्थितान् द्विजान्

સૂત બોલ્યા—આ રીતે કહ્યા પછી પિનાકી નীলલોહિત પ્રભુ હસ્યા. તેમણે અંબિકાને જોઈ, ભક્તિપૂર્વક ઊભેલા દ્વિજ ઋષિઓને પ્રણામ કરીને કહ્યું.

Verse 4

बन्धमोक्षौ न चैवेह मम स्वेच्छा शरीरिणः अकर्तज्ञः पशुर्जीवो विभुर्भोक्ता ह्यणुः पुमान्

બંધન અને મોક્ષ અહીં મારા દેહધારી સ્વેચ્છામાત્ર નથી. જીવ જ પશુ છે—કર્તાને ન જાણનાર; તે પોતાને વિભુ અને ભોક્તા માને છે, પરંતુ પુરુષ વાસ્તવમાં અણુ, સીમિત આત્મા છે.

Verse 5

मायी च मायया बद्धः कर्मभिर् युज्यते तु सः ज्ञानं ध्यानं च बन्धश् च मोक्षो नास्त्यात्मनो द्विजाः

હે દ્વિજોએ! માયાશક્તિથી યુક્ત આ જીવ માયાથી બંધાય છે અને કર્મોમાં જોડાય છે. તેના માટે જ્ઞાન અને ધ્યાન પણ બંધન બની શકે; પતિરૂપ શિવની શરણ લીધા વિના મોક્ષ થતો નથી.

Verse 6

यदैवं मयि विद्वान् यस् तस्यापि न च सर्वतः एषा विद्या ह्यहं वेद्यः प्रज्ञैषा च श्रुतिः स्मृतिः

આ રીતે મને જાણનાર વિદ્વાન પણ સર્વ રીતે મને ગ્રહણ કરી શકતો નથી. આ જ સત્ય વિદ્યા—હું જ વેદ્ય, પતિ—છું; આ જ પ્રજ્ઞા, આ જ શ્રુતિ અને સ્મૃતિ છે.

Verse 7

धृतिरेषा मया निष्ठा ज्ञानशक्तिः क्रिया तथा इच्छाख्या च तथा ह्याज्ञा द्वे विद्ये न च संशयः

આ ધૃતિ મારી જ દૃઢ નિષ્ઠા છે. જ્ઞાનશક્તિ અને ક્રિયાશક્તિ તેમજ ‘ઇચ્છા’ નામની શક્તિ અને ‘આજ્ઞા’ શક્તિ પણ છે. નિઃસંદેહ વિદ્યાના બે રૂપ—જ્ઞાનમાર્ગ અને કર્મમાર્ગ।

Verse 8

न ह्येषा प्रकृतिर्जैवी विकृतिश् च विचारतः विकारो नैव मायैषा सदसद्व्यक्तिवर्जिता

આ જીવજન્ય પ્રકૃતિ નથી; વિચારથી જોતા તે વિકૃતિ પણ નથી. તે વિકારરૂપ માયા પણ નથી. સદ્-અસદ્ દ્વૈતથી પરે, વ્યક્ત વિશેષતા વિનાની—પતિ તત્ત્વ, એટલે શિવ, તરફ સંકેત કરે છે.

Verse 9

पुरा ममाज्ञा मद्वक्त्रात् समुत्पन्ना सनातनी पञ्चवक्त्रा महाभागा जगतामभयप्रदा

પૂર્વે મારી સનાતન આજ્ઞા મારા મુખમાંથી ઉત્પન્ન થઈ—મહાભાગા, પંચવક્ત્રા—જે સર્વ લોકોને અભય આપે છે.

Verse 10

तामाज्ञां सम्प्रविश्याहं चिन्तयन् जगतां हितम् सप्तविंशत्प्रकारेण सर्वं व्याप्यानया शिवः

તે આજ્ઞામાં પ્રવેશ કરીને, જગતોના હિતનું ચિંતન કરતાં હું—શિવ—સત્તાવીસ પ્રકારથી સર્વને વ્યાપી ગયો; આ શક્તિથી શિવ સર્વવ્યાપી બને છે.

Verse 11

तदाप्रभृति वै मोक्षप्रवृत्तिर्द्विजसत्तमाः सूत उवाच एवमुक्त्वा तदापश्यद् भवानीं परमेश्वरः

ત્યારે થી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ, મોક્ષ તરફની પ્રવૃત્તિ ખરેખર ઉદ્ભવી. સૂત બોલ્યા—આવું કહી પરમેશ્વરે ત્યારે ભવાનીનું દર્શન કર્યું—એ પરાશક્તિ દ્વારા પતિ શિવ પશુને પાશમાંથી મુક્ત કરે છે.

Verse 12

भवानी च तमालोक्य मायामहरदव्यया ते मायामलनिर्मुक्ता मुनयः प्रेक्ष्य पार्वतीम्

ભવાની તેમને જોઈ પોતાની અવિનાશી માયા સંહરી લીધી. ત્યારબાદ માયામલથી મુક્ત થયેલા મુનિઓએ પાર્વતીને સ્પષ્ટ રીતે દર્શન કરી।

Verse 13

प्रीता बभूवुर्मुक्ताश् च तस्मादेषा परा गतिः उमाशङ्करयोर्भेदो नास्त्येव परमार्थतः

તેઓ પ્રસન્ન થયા અને મુક્ત પણ થયા; તેથી આ જ પરા ગતિ છે. પરમાર્થમાં ઉમા (શક્તિ) અને શંકર (શિવ) વચ્ચે કોઈ ભેદ નથી.

Verse 14

द्विधासौ रूपमास्थाय स्थित एव न संशयः यदा विद्वानसंगः स्याद् आज्ञया परमेष्ठिनः

તે દ્વિવિધ રૂપ ધારણ કરીને જ સ્થિત રહે છે—એમાં સંશય નથી. જ્યારે પરમેષ્ઠિનની આજ્ઞાથી વિદ્વાન આસક્તિ રહિત બને છે.

Verse 15

तदा मुक्तिः क्षणादेव नान्यथा कर्मकोटिभिः क्रमो ऽविवक्षितो भूतविवृद्धः परमेष्ठिनः

ત્યારે ક્ષણમાત્રમાં મુક્તિ થાય છે—કરોડો કર્મોથી પણ અન્યથા નથી. ભૂતોને વધારનાર-પોષનાર પરમેષ્ઠિન માટે ક્રમશઃ પદ્ધતિ અભિપ્રેત નથી.

Verse 16

प्रसादेन क्षणान्मुक्तिः प्रतिज्ञैषा न संशयः गर्भस्थो जायमानो वा बालो वा तरुणो ऽपि वा

પ્રસાદથી ક્ષણમાં મુક્તિ—આ પ્રભુની પ્રતિજ્ઞા છે, તેમાં સંશય નથી. ગર્ભસ્થ હોય, જન્મ લેતો હોય, બાળક હોય કે તરુણ પણ હોય.

Verse 17

वृद्धो वा मुच्यते जन्तुः प्रसादात्परमेष्ठिनः अण्डजश् चोद्भिज्जो वापि स्वेदजो वापि मुच्यते

પરમેષ્ઠી પ્રભુના પ્રસાદથી વૃદ્ધ દેહધારી જીવ પણ મુક્ત થાય છે. અંડજ, ઉદ્ભિજ્જ અને સ્વેદજ—જન્મનો જે કોઈ ભેદ હોય—સર્વે બંધનથી છૂટે છે.

Verse 18

प्रसादाद्देवदेवस्य नात्र कार्या विचारणा एष एव जगन्नाथो बन्धमोक्षकरः शिवः

દેવોના દેવના પ્રસાદથી અહીં કોઈ વધુ વિચારણા કરવાની જરૂર નથી. એ જ જગન્નાથ શિવ છે—જે બંધન પણ કરે છે અને મોક્ષ પણ આપે છે.

Verse 19

भूर्भूवःस्वर्महश् चैव जनः साक्षात्तपः स्वयम् सत्यलोकस् तथाण्डानां कोटिकोटिशतानि च

ભૂઃ, ભુવઃ, સ્વઃ, મહઃ, જનઃ, તપઃ અને સત્યલોક—આ લોકો છે; તેમજ બ્રહ્માંડોના કરોડો કરોડો સૈંકડો પણ અસ્તિત્વમાં છે.

Verse 20

विग्रहं देवदेवस्य तथाण्डावरणाष्टकम् सप्तद्वीपेषु सर्वेषु पर्वतेषु वनेषु च

દેવોના દેવના પવિત્ર વિગ્રહનું તથા બ્રહ્માંડના અષ્ટાવરણનું ધ્યાન-પૂજન સાતે દ્વીપોમાં સર્વત્ર, પર્વતોમાં અને વનોમાં પણ કરવું જોઈએ.

Verse 21

समुद्रेषु च सर्वेषु वायुस्कन्धेषु सर्वतः तथान्येषु च लोकेषु वसन्ति च चराचराः

બધા સમુદ્રોમાં, વાયુના વિશાળ પ્રદેશોમાં સર્વત્ર, તેમજ અન્ય લોકોમાં પણ—ચર અને અચર જીવો સર્વત્ર વસે છે.

Verse 22

सर्वे भवांशजा नूनं गतिस्त्वेषां स एव वै सर्वो रुद्रो नमस्तस्मै पुरुषाय महात्मने

નિશ્ચયે આ સર્વ પ્રાણીઓ ભવ (શિવ)માંથી જન્મેલા છે; તેમની સાચી શરણ અને પરમ ગતિ તે એક જ છે. તે સર્વરૂપ રુદ્ર છે—તે મહાત્મા પરમ પુરુષને નમસ્કાર।

Verse 23

विश्वं भूतं तथा जातं बहुधा रुद्र एव सः रुद्राज्ञैषा स्थिता देवी ह्य् अनया मुक्तिरंबिका

આ સમગ્ર વિશ્વ—જે થયું છે અને જે અનેક રૂપે જન્મે છે—વાસ્તવમાં રુદ્ર જ છે. રુદ્રની આજ્ઞાથી આ દેવી સ્થિત છે; હે અંબિકા, તેના દ્વારા જ મુક્તિ મળે છે.

Verse 24

इत्येवं खेचराः सिद्धा जजल्पुः प्रीतमानसाः यदावलोक्य तान् सर्वान् प्रसादादनयांबिका

આ રીતે સિદ્ધ ખેચરો આનંદિત મનથી બોલ્યા. તેમને સર્વેને જોઈ અંબિકાએ પોતાની કૃપાપ્રસાદથી તેમના પર અનુગ્રહ કર્યો.

Verse 25

तदा तिष्ठन्ति सायुज्यं प्राप्तास्ते खेचराः प्रभोः

ત્યારે તે ખેચરો પ્રભુ સાથે સાયુજ્ય—પૂર્ણ એકત્વ—પ્રાપ્ત કરીને એ જ અવસ્થામાં સ્થિત રહ્યા, હે પ્રભુ।