Adhyaya 66

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे रुद्रसहस्रनामकथनं नाम पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः सूत उवाच त्रिधन्वा देवदेवस्य प्रसादात्तण्डिनस् तथा अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्य प्रयत्नतः

આ રીતે શ્રીલિંગમહાપુરાણના પૂર્વભાગમાં ‘રુદ્રસહસ્રનામકથન’ નામનો પાંસઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો. સૂત બોલ્યા—દેવદેવના પ્રસાદથી ત્રિધન્વા તથા તંડિનએ પ્રયત્નપૂર્વક સહસ્ર અશ્વમેધનું ફળ પ્રાપ્ત કર્યું।

Verse 2

गाणपत्यं दृढं प्राप्तः सर्वदेवनमस्कृतः आसीत्त्रिधन्वनश्चापि विद्वांस्त्रय्यारुणो नृपः

તે રાજા વેદત્રયમાં નિપુણ બની ગાણપત્ય વ્રતમાં દૃઢપણે સ્થિર થયો. સર્વ દેવોથી નમસ્કૃત, તે ત્રિધન્વા તથા ત્રય્યારુણ નામે પ્રસિદ્ધ જ્ઞાની નૃપ હતો.

Verse 3

तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून्महाबलः तेन भार्या विदर्भस्य हृता हत्वामितौजसम्

તેના ત્યાં સત્યવ્રત નામનો મહાબળવાન કુમાર થયો. અપરિમિત પરાક્રમી પુરુષને મારીને તેણે વિદર્ભરાજાની પત્નીનું અપહરણ કર્યું.

Verse 4

पाणिग्रहणमन्त्रेषु निष्ठाम् अप्रापितेष्विह तेनाधर्मेण संयुक्तं राजा त्रय्यारुणो ऽत्यजत्

અહીં પાણિગ્રહણ મંત્રોમાં દૃઢ નિષ્ઠા ન પ્રાપ્ત થવાથી રાજા ત્રય્યારુણ તે અધર્મમાં જ સંકળાયો; અને તે અધર્મમાં બંધાઈને તેણે દેહ ત્યાગ્યો.

Verse 5

पितरं सो ऽब्रवीत् त्यक्तः क्व गच्छामीति वै द्विजाः पिता त्वेनमथोवाच श्वपाकैः सह वर्तय

ત્યજાયેલો તે પિતાને બોલ્યો, “હે દ્વિજજન, હું ક્યાં જાઉં?” ત્યારે પિતાએ તેને કહ્યું, “શ્વપાકો સાથે રહીને જીવન વિતાવ.”

Verse 6

इत्युक्तः स विचक्राम नगराद्वचनात् पितुः स तु सत्यव्रतो धीमाञ् छ्वपाकावसथान्तिके

આમ કહ્યા પછી પિતાના વચનથી તે નગરમાંથી નીકળી ગયો. સત્યવ્રત નામનો તે ધીમાન શ્વપાકોના નિવાસની નજીક જઈ પહોંચ્યો.

Verse 7

पित्रा त्यक्तो ऽवसद्वीरः पिता चास्य वनं ययौ सर्वलोकेषु विख्यातस् त्रिशङ्कुरिति वीर्यवान्

પિતાએ ત્યાગેલો તે વીર રાજકુમાર અપમાન સાથે રહ્યો; અને તેનો પિતા પણ વનમાં ગયો. છતાં તે પરાક્રમી ‘ત્રિશંકુ’ નામે સર્વ લોકોમાં પ્રસિદ્ધ થયો.

Verse 8

वसिष्ठकोपात्पुण्यात्मा राजा सत्यव्रतः पुरा विश्वामित्रो महातेजा वरं दत्त्वा त्रिशङ्कवे

વસિષ્ઠના ક્રોધને કારણે, પ્રાચીન કાળે પુણ્યાત્મા રાજા સત્યવ્રત—જે ત્રિશંકુ તરીકે ઓળખાયો—ને મહાતેજસ્વી વિશ્વામિત્રે વરદાન આપ્યું.

Verse 9

राज्ये ऽभिषिच्य तं पित्र्ये याजयामास तं मुनिः मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः

કૌશિક (વિશ્વામિત્ર) એ તેને રાજ્યાભિષેક કરાવી, પિતૃયજ્ઞ પણ કરાવ્યો—દેવતાઓ જોતા હતા અને વસિષ્ઠ પણ સાક્ષી હતા.

Verse 10

सशरीरं तदा तं वै दिवमारोपयद्विभुः तस्य सत्यव्रता नाम भार्या कैकयवंशजा

ત્યારે વિભુએ તેને દેહ સહિત સ્વર્ગમાં આરોહણ કરાવ્યો. તેની પત્નીનું નામ સત્યવ્રતા હતું; તે કૈકય વંશમાં જન્મેલી હતી.

Verse 11

कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम् हरिश्चन्द्रस्य च सुतो रोहितो नाम वीर्यवान्

કુમારથી નિર્મળ હરીશ્ચંદ્ર જન્મ્યો; અને હરીશ્ચંદ્રનો પુત્ર ‘રોહિત’ નામે પરાક્રમી હતો.

Verse 12

हरितो रोहितस्याथ धुन्धुर्हारित उच्यते विजयश् च सुतेजाश् च धुन्धुपुत्रौ बभूवतुः

રોહિતને ત્યાં હરિત જન્મ્યો; અને ધુન્ધુ પણ ‘હારિત’ નામે પ્રસિદ્ધ કહેવાય છે. ધુન્ધુના બે પુત્ર—વિજય અને સુતેજ—ઉત્પન્ન થયા.

Verse 13

जेता क्षत्रस्य सर्वत्र विजयस्तेन स स्मृतः रुचकस्तस्य तनयो राजा परमधार्मिकः

તે સર્વત્ર ક્ષત્રિયવર્ગનો વિજેતા હતો; તેથી તે ‘વિજય’ તરીકે સ્મરાયો. તેનો પુત્ર રુચક—પરમ ધાર્મિક રાજા હતો.

Verse 14

रुचकस्य वृकः पुत्रस् तस्माद्बाहुश् च जज्ञिवान् सगरस्तस्य पुत्रो ऽभूद् राजा परमधार्मिकः

રુચકનો પુત્ર વૃક હતો; તેની પાસેથી બાહુ જન્મ્યો. અને બાહુનો પુત્ર સગર નામનો રાજા થયો—પરમ ધાર્મિક.

Verse 15

द्वे भार्ये सगरस्यापि प्रभा भानुमती तथा ताभ्यामाराधितः पूर्वम् और्वो ऽग्निः पुत्रकाम्यया

સગર રાજાની પણ બે પત્નીઓ હતી—પ્રભા અને ભાનુમતી. પુત્રપ્રાપ્તિની ઇચ્છાથી તેમણે પૂર્વે ઔર્વાગ્નિ (ઔર્વ ઋષિ)ની આરાધના કરી હતી.

Verse 16

और्वस्तुष्टस्तयोः प्रादाद् यथेष्टं वरमुत्तमम् एका षष्टिसहस्राणि सुतमेकं परा तथा

ઔર્વ ઋષિ બંને પર પ્રસન્ન થઈ, ઇચ્છાનુસાર ઉત્તમ વર આપ્યો—એકને સાઠ હજાર પુત્રો મળ્યા, અને બીજીને એક જ પુત્ર પ્રાપ્ત થયો.

Verse 17

अगृह्णाद् वंशकर्तारं प्रभागृह्णात्सुतान्बहून् एकं भानुमतिः पुत्रम् अगृह्णाद् असमञ्जसम्

તેણે વંશને આગળ વધારનાર પ્રણેતાને ઉત્પન્ન કર્યો; અને પ્રભાએ અનેક પુત્રોને જન્મ આપ્યો. ભાનુમતીથી એક જ પુત્ર થયો—અસમંજસ.

Verse 18

ततः षष्टिसहस्राणि सुषुवे सा तु वै प्रभा खनन्तः पृथिवीं दग्धा विष्णुहुङ्कारमार्गणैः

પછી પ્રભાએ ખરેખર સાઠ હજાર પુત્રોને જન્મ આપ્યો. તેઓ પૃથ્વી ખોદતા હતા ત્યારે વિષ્ણુના હુંકાર-રૂપ શરપ્રહારથી દગ્ધ થઈ ગયા.

Verse 19

असमञ्जस्य तनयः सो ऽंशुमान्नाम विश्रुतः तस्य पुत्रो दिलीपस्तु दिलीपात्तु भगीरथः

અસમંજસનો પુત્ર અંશુમાન નામે પ્રસિદ્ધ થયો. તેનો પુત્ર દિલીપ હતો; અને દિલીપથી ભગીરથ જન્મ્યો.

Verse 20

येन भागीरथी गङ्गा तपः कृत्वावतारिता भगीरथसुतश्चापि श्रुतो नाम बभूव ह

જેનાં તપથી ભાગીરથી ગંગાનું અવતરણ થયું. ભગીરથનો પુત્ર પણ ‘શ્રુત’ નામે પ્રસિદ્ધ થયો.

Verse 21

नाभागस्तस्य दायादो भवभक्तः प्रतापवान् अंबरीषः सुतस्तस्य सिन्धुद्वीपस् ततो ऽभवत्

તેનો વારસ નાભાગ થયો. તેનો પુત્ર અંબરીષ પરાક્રમી અને ભવ (શિવ) નો ભક્ત હતો; અને અંબરીષથી સિંધુદ્વીપ જન્મ્યો.

Verse 22

नाभागेनांबरीषेण भुजाभ्यां परिपालिता बभूव वसुधात्यर्थं तापत्रयविवर्जिता

નાભાગ અને અંબરીષે પોતાના પરાક્રમી ભુજાબળથી ધરતીનું રક્ષણ કર્યું; તેથી વસુધા અત્યંત સુરક્ષિત બની અને આધ્યાત્મિક, આધિભૌતિક તથા આધિદૈવિક—ત્રિતાપથી રહિત રહી।

Verse 23

अयुतायुः सुतस्तस्य सिन्धुद्वीपस्य वीर्यवान् पुत्रो ऽयुतायुषो धीमान् ऋतुपर्णो महायशाः

સિંધુદ્વીપમાંથી પરાક્રમી અયુતાયુ જન્મ્યો. અને અયુતાયુનો પુત્ર ધીમાન તથા મહાયશસ્વી ઋતુપર્ણ થયો.

Verse 24

दिव्याक्षहृदयज्ञो वै राजा नलसखो बली नलौ द्वावेव विख्यातौ पुराणेषु दृढव्रतौ

એ બલવાન રાજા, નલનો સખા, દિવ્યાક્ષ (શિવ)ના હૃદયભાવને જાણનાર હતો. તેથી પુરાણોમાં માત્ર આ બે નલ જ દૃઢવ્રતી તરીકે વિખ્યાત છે.

Verse 25

वीरसेनसुतश्चान्यो यश्चेक्ष्वाकुकुलोद्भवः ऋतुपर्णस्य पुत्रो ऽभूत् सार्वभौमः प्रजेश्वरः

વીરસેનમાંથી બીજો એક વંશજ ઉત્પન્ન થયો, જે ઇક્ષ્વાકુ કુળમાં જન્મેલો હતો. તે ઋતુપર્ણનો પુત્ર બન્યો—સાર્વભૌમ, રાજાઓમાં અધિપતિ।

Verse 26

सुदासस्तस्य तनयो राजा त्विन्द्रसमो ऽभवत् सुदासस्य सुतः प्रोक्तः सौदासो नाम पार्थिवः

તેનો પુત્ર સુદાસ હતો; તે પરાક્રમે ઇન્દ્રસમાન રાજા બન્યો. કહેવાય છે કે સુદાસનો પુત્ર ‘સૌદાસ’ નામનો સમ્રાટ હતો.

Verse 27

ख्यातः कल्माषपादो वै नाम्ना मित्रसहश् च सः वसिष्ठस्तु महातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके

તે કલ્માષપાદ નામે ખ્યાત થયો અને મિત્રસહ નામથી પણ પ્રસિદ્ધ હતો. મહાતેજસ્વી ઋષિ વસિષ્ઠ કલ્માષપાદક નામના પવિત્ર ક્ષેત્રમાં નિવાસ કરતા હતા.

Verse 28

अश्मकं जनयामास इक्ष्वाकुकुलवर्धनम् अश्मकस्योत्तरायां तु मूलकस्तु सुतो ऽभवत्

તેણે ઇક્ષ્વાકુ વંશને વધારનાર અશ્મકને જન્મ આપ્યો. અને અશ્મકની ઉત્તરવર્તી પત્નીથી મૂલક નામનો પુત્ર થયો.

Verse 29

स हि रामभयाद्राजा स्त्रीभिः परिवृतो वने बिभर्ति त्राणमिच्छन्वै नारीकवचमुत्तमम्

રામના ભયથી તે રાજા સ્ત્રીઓથી ઘેરાઈને વનમાં રહ્યો. રક્ષણ ઇચ્છીને તેણે ‘નારી-કવચ’ નામનું ઉત્તમ કવચ ધારણ કર્યું.

Verse 30

मूलकस्यापि धर्मात्मा राजा शतरथः सुतः तस्माच्छतरथाज्जज्ञे राजा त्विलविलो बली

મૂલકથી ધર્માત્મા રાજા શતરથ જન્મ્યો. અને શતરથથી આગળ બળવાન રાજા ઇલવિલ જન્મ્યો.

Verse 31

आसीत् त्वैलविलिः श्रीमान् वृद्धशर्मा प्रतापवान् पुत्रो विश्वसहस्तस्य पितृकन्या व्यजीजनत्

ત્વૈલવિલિ તરીકે ખ્યાત, શ્રીમાન અને પ્રતિાપી વૃદ્ધશર્મા હતો. તે વિશ્વસહસ્રનો પુત્ર હતો; પિતૃઓની કન્યાએ તેને જન્મ આપ્યો હતો.

Verse 32

दिलीपस्तस्य पुत्रो ऽभूत् खट्वाङ्ग इति विश्रुतः येन स्वर्गाद् इहागत्य मुहूर्तं प्राप्य जीवितम्

તેનો પુત્ર દિલીપ થયો; અને દિલીપનો પુત્ર ‘ખટ્વાંગ’ નામે પ્રસિદ્ધ થયો. તે સ્વર્ગમાંથી અહીં આવીને માત્ર એક મુહૂર્ત જેટલું જ શેષ જીવન પ્રાપ્ત કરી શક્યો.

Verse 33

त्रयो ऽग्नयस्त्रयो लोका बुद्ध्या सत्येन वै जिताः दीर्घबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत

વિવેકબુદ્ધિ અને અડગ સત્યથી ત્રણ અગ્નિઓ અને ત્રણ લોક જીતવામાં આવ્યા. તેના પુત્ર દીર્ઘબાહુ થયા; અને દીર્ઘબાહુથી રઘુ જન્મ્યા.

Verse 34

अजः पुत्रो रघोश्चापि तस्माज्जज्ञे च वीर्यवान् राजा दशरथस्तस्माच् छ्रीमानिक्ष्वाकुवंशकृत्

રઘુનો પુત્ર અજ પણ હતો. તેના પરથી પરાક્રમી, શ્રીમાન રાજા દશરથ જન્મ્યા, જેમણે ઇક્ષ્વાકુ વંશને વધુ ઉજ્જ્વળ અને વિસ્તૃત કર્યો.

Verse 35

रामो दशरथाद्वीरो धर्मज्ञो लोकविश्रुतः भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश् च महाबलः

દશરથના વીર પુત્ર રામ ધર્મજ્ઞ અને લોકવિખ્યાત હતા; તેમજ ભરત, લક્ષ્મણ અને મહાબલી શત્રુઘ્ન પણ હતા.

Verse 36

तेषां श्रेष्ठो महातेजा रामः परमवीर्यवान् रावणं समरे हत्वा यज्ञैरिष्ट्वा च धर्मवित्

તેમામાં શ્રેષ્ઠ મહાતેજસ્વી અને પરમ પરાક્રમી રામ હતા. તેમણે યુદ્ધમાં રાવણનો વધ કરીને યજ્ઞોથી ઇષ્ટિ કરી અને ધર્મજ્ઞ બની ધર્મમર્યાદા સ્થાપી; આ રીતે પશુ (જીવ) નિયત કર્મ પરમ પતિ—શિવને—અર્પણ કરીને પાશ (બંધન)નું શુદ્ધિકરણ કરે છે.

Verse 37

दशवर्षसहस्राणि रामो राज्यं चकार सः रामस्य तनयो जज्ञे कुश इत्यभिविश्रुतः

દસ હજાર વર્ષ સુધી શ્રીરામે રાજ્ય કર્યું. શ્રીરામને ‘કુશ’ નામે વિખ્યાત એવો પુત્ર જન્મ્યો.

Verse 38

लवश् च सुमहाभागः सत्यवान् अभवत् सुधीः अतिथिस्तु कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चात्मजः

લવ પણ મહાભાગ્યશાળી, સત્યવાન અને બુદ્ધિમાન થયો. કુશથી અતિથિ જન્મ્યો અને અતિથિનો પુત્ર નિષધ હતો.

Verse 39

नलस्तु निषधाज्जातो नभस्तस्मादजायत नभसः पुण्डरीकाख्यः क्षेमधन्वा ततः स्मृतः

નિષધથી નલ જન્મ્યો અને નલથી નભસ થયો. નભસથી ‘પુંડરીક’ નામે પુત્ર થયો અને ત્યાર પછી ક્ષેમધન્વા તરીકે સ્મરાય છે.

Verse 40

तस्य पुत्रो ऽभवद् वीरो देवानीकः प्रतापवान् अहीनरः सुतस् तस्य सहस्राश्वस्ततः परः

તેનો વીર અને પ્રતિાપવાન પુત્ર દેવાનીક થયો. દેવાનીકનો પુત્ર અહીનર હતો અને ત્યાર પછી સહસ્રાશ્વ આવ્યો.

Verse 41

शुभश्चन्द्रावलोकश् च तारापीडस्ततो ऽभवत् तस्यात्मजश्चन्द्रगिरिर् भानुचन्द्रस् ततो ऽभवत्

તેમાંથી શુભ અને ચન્દ્રાવલોક જન્મ્યા; ત્યાર પછી તારાપીડ થયો. તારાપીડનો પુત્ર ચન્દ્રગિરિ અને ચન્દ્રગિરિથી ભાનુચન્દ્ર જન્મ્યો.

Verse 42

श्रुतायुरभवत्तस्माद् बृहद्बल इति स्मृतः भारते यो महातेजाः सौभद्रेण निपातितः

તેનાથી શ્રુતાયુ જન્મ્યો; તેથી તે ‘બૃહદ્બલ’ તરીકે સ્મરાય છે. ભારતયુદ્ધમાં તે મહાતેજસ્વી સૌભદ્ર (અભિમન્યુ) દ્વારા નિપાતિત થયો.

Verse 43

एते इक्ष्वाकुदायादा राजानः प्रायशः स्मृताः वंशे प्रधाना एतस्मिन् प्राधान्येन प्रकीर्तिताः

આ ઇક્ષ્વાકુના વંશજ રાજાઓ સામાન્ય રીતે સ્મરાય છે. આ વંશમાં એ જ મુખ્ય છે; તેથી તેમની પ્રાધાન્યતા મુજબ અહીં પ્રકીર્તિત કરવામાં આવ્યા છે.

Verse 44

सर्वे पाशुपते ज्ञानम् अधीत्य परमेश्वरम् समभ्यर्च्य यथाज्ञानम् इष्ट्वा यज्ञैर्यथाविधि

તેઓ સૌએ પાશુપત જ્ઞાન અધ્યયન કરીને, પોતાના જ્ઞાન મુજબ પરમેશ્વર (પશુપતિ)ની સમ્યક આરાધના કરી અને વિધિ પ્રમાણે યજ્ઞોથી ઇષ્ટિ કરી.

Verse 45

दिवं गता महात्मानः केचिन्मुक्तात्मयोगिनः नृगो ब्राह्मणशापेन कृकलासत्वम् आगतः

કેટલાક મહાત્માઓ—મુક્તાત્મા યોગીઓ—દિવ્ય લોકે ગયા. પરંતુ નૃગ રાજા બ્રાહ્મણના શાપથી કૃકલાસત્વ (છિપકલીની સ્થિતિ)ને પામ્યો.

Verse 46

धृष्टश् च धृष्टकेतुश् च यमबालश् च वीर्यवान् रणधृष्टश् च ते पुत्रास् त्रयः परमधार्मिकाः

ધૃષ્ટ, ધૃષ્ટકેતુ, અને વીર્યવાન યમબાલ, તેમજ રણધૃષ્ટ—આ તેના ત્રણ પુત્રો હતા, પરમ ધાર્મિક।

Verse 47

आनर्तो नाम शर्यातेः सुकन्या नाम दारिका आनर्तस्याभवत् पुत्रो रोचमानः प्रतापवान्

શર્યાતિથી આનર્ત નામનો પુત્ર અને સુકન્યા નામની કન્યા જન્મ્યા. આનર્તને રોચમાન નામનો પુત્ર થયો, જે તેજસ્વી અને પ્રતિાપવાન હતો.

Verse 48

रोचमानस्य रेवो ऽभूद् रेवाद् रैवत एव च ककुद्मी चापरो ज्येष्ठपुत्रः पुत्रशतस्य तु

રોચમાનથી રેવ જન્મ્યો, અને રેવથી રૈવત થયો. સો પુત્રોના જનક એવા તેના માં કકુદ્મી જેઠ પુત્ર તરીકે સ્મરાય છે.

Verse 49

रेवती यस्य सा कन्या पत्नी रामस्य विश्रुता नरिष्यन्तस्य पुत्रो ऽभूज् जितात्मा तु महाबली

તેની રેવતી નામની કન્યા હતી, જે રામની પત્ની તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. અને નરિષ્યંતને એક પુત્ર થયો, જે જિતાત્મા અને મહાબલી હતો.

Verse 50

नाभागादंबरीषस्तु विष्णुभक्तः प्रतापवान् ऋतस्तस्य सुतः श्रीमान् सर्वधर्मविदांवरः

નાભાગથી અંબરીષ જન્મ્યો, જે વિષ્ણુભક્ત, પ્રતિાપવાન અને યશસ્વી હતો. તેનો પુત્ર ઋત શ્રીમંત હતો અને સર્વ ધર્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાતો.

Verse 51

कृतस्तस्य सुधर्माभूत् पृषितो नाम विश्रुतः करूषस्य तु कारूषाः सर्वे प्रख्यातकीर्तयः

તેમાંથી સુધર્મા જન્મ્યો, અને (સુધર્માથી) પૃષિત નામનો પ્રસિદ્ધ પુત્ર થયો. કરૂષથી કારૂષો ઉત્પન્ન થયા; તેઓ બધા પ્રખ્યાત કીર્તિવાળા હતા.

Verse 52

पृषितो हिंसयित्वा गां गुरोः प्राप सुकल्मषम् शापाच्छूद्रत्वम् आपन्नश् च्यवनस्येति विश्रुतः

ગુરુની ગાયને હિંસા કરીને પૃષિતે ઘોર પાપ મેળવ્યું. શાપના પ્રભાવથી તે શૂદ્રત્વને પામ્યો અને એ પતનચિહ્નથી ‘ચ્યવનનો’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.

Verse 53

दिष्टपुत्रस्तु नाभागस् तस्मादपि भलन्दनः भलन्दनस्य विक्रान्तो राजासीद् अजवाहनः

દિષ્ટનો પુત્ર નાભાગ હતો; તેમાંથી ભલન્દન જન્મ્યો. ભલન્દનમાંથી પરાક્રમી રાજા અજવાહન પ્રગટ થયો—આ રીતે વંશપરંપરા ક્રમે વહેતી રહી.

Verse 54

एते समासतः प्रोक्ता मनुपुत्रा महाभुजाः इक्ष्वाकोः पुत्रपौत्राद्या एलस्याथ वदामि वः

આ રીતે મનુના મહાબાહુ પુત્રો સંક્ષેપમાં કહ્યા. હવે હું ઇક્ષ્વાકુના પુત્ર-પૌત્રોનું, એલા થી આરંભ કરીને, વર્ણન કરું છું.

Verse 55

सूत उवाच ऐलः पुरूरवा नाम रुद्रभक्तः प्रतापवान् चक्रे त्वकण्टकं राज्यं देशे पुण्यतमे द्विजाः

સૂત બોલ્યા—હે દ્વિજોઃ, ઐલ નામે પુરૂરવા રુદ્રભક્ત અને પ્રતિાપવાન હતો. તેણે અતિ પવિત્ર દેશમાં કંટકરહિત, ઉપદ્રવમુક્ત રાજ્ય સ્થાપ્યું.

Verse 56

उत्तरे यमुनातीरे प्रयागे मुनिसेविते प्रतिष्ठानाधिपः श्रीमान् प्रतिष्ठाने प्रतिष्ठितः

યમુનાના ઉત્તર કાંઠે, મુનિઓ દ્વારા સેવિત પ્રયાગમાં, પ્રતિષ્ઠાનનો શ્રીમાન અધિપતિ પ્રતિષ્ઠાનમાં દૃઢપણે સ્થિત રહ્યો.

Verse 57

तस्य पुत्राः सप्त भवन् सर्वे वितततेजसः गन्धर्वलोकविदिता भवभक्ता महाबलाः

તેના સાત પુત્રો થયા—બધા વિસ્તૃત તેજથી દીપ્તિમાન હતા. ગંધર્વલોકમાં તેઓ પ્રસિદ્ધ; મહાબળવાન અને ભવ (શ્રીશિવ)ના ભક્ત, જે પશુને પાશબંધનથી મુક્ત કરનાર પતિ છે, તેના પરાયણ હતા.

Verse 58

आयुर् मायुर् अमायुश् च विश्वायुश्चैव वीर्यवान् श्रुतायुश् च शतायुश् च दिव्याश्चैवोर्वशीसुताः

આયુ, માયુ, અમાયુ, વિશ્વાયુ તથા વીર્યવાન; તેમજ શ્રુતાયુ, શતાયુ, દિવ્ય—આ બધા ઉર્વશીના પુત્રો છે.

Verse 59

आयुषस्तनया वीराः पञ्चैवासन्महौजसः स्वर्भानुतनयायां ते प्रभायां जज्ञिरे नृपाः

આયુષથી પાંચ વીર પુત્રો જન્મ્યા, તેઓ મહા ઓજસ્વી હતા. તે રાજાઓ સ્વર્ભાનુની પુત્રી પ્રભાથી જન્મ્યા.

Verse 60

नहुषः प्रथमस्तेषां धर्मज्ञो लोकविश्रुतः नहुषस्य तु दायादाः षडिन्द्रोपमतेजसः

તેમામાં નહુષ પ્રથમ હતો—ધર્મજ્ઞ અને લોકવિખ્યાત. નહુષના વારસ છ હતા, જેમનું તેજ ઇન્દ્ર સમાન હતું.

Verse 61

उत्पन्नाः पितृकन्यायां विरजायां महौजसः यतिर्ययातिः संयातिर् आयातिः पञ्चमो ऽन्धकः

પિતૃઓની પુત્રી વિરજાથી મહા ઓજસ્વી પુત્રો જન્મ્યા—યતિ, યયાતિ, સંયાતિ, આયાતિ અને પાંચમો અંધક.

Verse 62

विजातिश्चेति षडिमे सर्वे प्रख्यातकीर्तयः यतिर्ज्येष्ठश् च तेषां वै ययातिस्तु ततो ऽवरः

“વિજાતિ” વગેરે આ છ જણાં સર્વે પોતાના પ્રસિદ્ધ કર્મોથી ખ્યાતિ પામેલા હતા. તેમામાં યતિ જ્યેષ્ઠ હતો અને યયાતિ તેની કરતાં કનિષ્ઠ હતો.

Verse 63

ज्येष्ठस्तु यतिर्मोक्षार्थो ब्रह्मभूतो ऽभवत्प्रभुः तेषां ययातिः पञ्चानां महाबलपराक्रमः

તેમામાં જ્યેષ્ઠ યતિ મોક્ષાર્થે બ્રહ્મભાવમાં સ્થિત થઈ આધ્યાત્મિક પ્રભુત્વને પામ્યો. બાકી પાંચમાં યયાતિ મહાબળ અને પરાક્રમથી પ્રસિદ્ધ હતો.

Verse 64

ययाति देवयानीमुशनसः सुतां भार्यामवाप सः शर्मिष्ठामासुरीं चैव तनयां वृषपर्वणः

રાજા યયાતિએ ઉશનસ (શુક્ર)ની પુત્રી દેવયાનીને પત્ની તરીકે પ્રાપ્ત કરી; તેમજ વૃષપર્વણની પુત્રી અસુરી કન્યા શર્મિષ્ઠાને પણ સ્વીકારી.

Verse 65

यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत तावुभौ शुभकर्माणौ स्तुतौ विद्याविशारदौ

દેવયાનીએ યદુ અને તુર્વસુને જન્મ આપ્યો. તે બંને શુભકર્મવાળા, સર્વત્ર સ્તુત અને વિદ્યામાં નિપુણ હતા.

Verse 66

द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ययातये रथं तस्मै ददौ शुक्रः प्रतापवान्

વૃષપર્વણની પુત્રી શર્મિષ્ઠાએ યયાતિને દ્રુહ્યુ, અનુ અને પૂરું એવા પુત્રો આપ્યા. પ્રતિાપવાન શુક્રએ તેને એક રથ દાન કર્યો. આ રાજવંશમાં પતિરૂપ શિવ કર્મની ગતિને મૌન રીતે દોરી જાય છે; ધર્મ સ્થિર રહે ત્યારે તે પશુ-જીવના પાશોને શિથિલ કરે છે.

Verse 67

तोषितस्तेन विप्रेन्द्रः प्रीतः परमभास्वरम् सुसंगं काञ्चनं दिव्यम् अक्षये च महेषुधी

તેના દ્વારા તોષ પામેલા વિપ્રેન્દ્ર આનંદથી તેજસ્વી બન્યા. તેમણે પરમભાસ્વર, સુશોભિત, દિવ્ય સુવર્ણદાન તથા અક્ષય સામગ્રી અર્પી.

Verse 68

युक्तं मनोजवैर् अश्वैर् येन कन्यां समुद्वहन् स तेन रथमुख्येन षण्मासेनाजयन्महीम्

મનોજવ અશ્વોથી જોડાયેલ જે શ્રેષ્ઠ રથથી તેણે કન્યાને લઈ ગયો હતો, તે જ રથ વડે તેણે છ માસમાં ધરતી જીત લીધી.

Verse 69

ययातिर्युधि दुर्धर्षो देवदानवमानुषैः भवभक्तस्तु पुण्यात्मा धर्मनिष्ठः समञ्जसः

યયાતિ યુદ્ધમાં દેવ, દાનવ અને માનવો માટે પણ દુર્ધર્ષ હતો; છતાં તે ભવ (શિવ)નો ભક્ત, પુણ્યાત્મા, ધર્મનિષ્ઠ અને સમ્યક આચરણવાળો હતો.

Verse 70

यज्ञयाजी जितक्रोधः सर्वभूतानुकम्पनः कौरवाणां च सर्वेषां स भवद्रथ उत्तमः

ભવદ્રથ યજ્ઞ કરનાર, ક્રોધને જીતનાર અને સર્વ ભૂતો પ્રત્યે કરુણાશીલ હતો; તમામ કૌરવોમાં તે જ ઉત્તમ હતો.

Verse 71

यावन्नरेन्द्रप्रवरः कौरवो जनमेजयः पूरोर्वंशस्य राज्ञस्तु राज्ञः पारिक्षितस्य तु

જ્યાં સુધી નરેન્દ્રપ્રવર કૌરવ જનમેજય—રાજા પારિક્ષિતનો પુત્ર, પૂરુવંશનો અધિપતિ—યશ અને રાજ્યમાં સ્થિર રહેશે, ત્યાં સુધી તે રાજવંશ પ્રતિષ્ઠિત રહેશે.

Verse 72

जगाम स रथो नाशं शापाद्गर्गस्य धीमतः गर्गस्य हि सुतं बालं स राजा जनमेजयः

ધીમંત ઋષિ ગર્ગના શાપથી તે રથ નાશ પામ્યો. કારણ કે રાજા જનમેજયે ગર્ગના નાનકડા પુત્રને અપમાન/હાનિ કરી હતી; તેથી આ વિનાશ તેને ભોગવવો પડ્યો.

Verse 73

अक्रूरं हिंसयामास ब्रह्महत्यामवाप सः स लोहगन्धी राजर्षिः परिधावन्नितस्ततः

અક્રૂરને હાનિ પહોંચાડીને તેણે બ્રહ્મહત્યાનું પાપ મેળવ્યું. તે રાજર્ષિ લોખંડ જેવી દુર્ગંધથી ભરાઈ, દુષ્કર્મજન્ય પાશબંધનમાં બંધાયેલો હોય તેમ અહીં-ત્યાં દોડતો ફર્યો.

Verse 74

पौरजानपदैस्त्यक्तो न लेभे शर्म कर्हिचित् ततः स दुःखसंतप्तो न लेभे संविदं क्वचित्

નગરવાસીઓ અને ગ્રામ્યજનોએ તેને ત્યજી દીધો, તેથી તેને ક્યારેય શાંતિ મળી નહીં. પછી દુઃખથી દગ્ધ થઈને તેને ક્યાંય યોગ્ય સમજણ કે સારો પરામર્શ મળ્યો નહીં.

Verse 75

जगाम शौनकमृषिं शरण्यं व्यथितस्तदा इन्द्रेतिर् नाम विख्यातो यो ऽसौ मुनिरुदारधीः

ત્યારે વ્યથિત થઈ ‘ઇન્દ્રેતિ’ નામે વિખ્યાત ઉદારબુદ્ધિ મુનિ, શરણ આપનાર ઋષિ શૌનક પાસે ગયો.

Verse 76

याजयामास चेन्द्रेतिस् तं नृपं जनमेजयम् अश्वमेधेन राजानं पावनार्थं द्विजोत्तमाः

પછી ઇન્દ્રેતીએ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોની સાથે રાજા જનમેજયને પાવનાર્થે અશ્વમેધ યજ્ઞ કરાવ્યો, જેથી તે શુદ્ધ થઈ ધર્મમાં પ્રતિષ્ઠિત થાય—પશુપતિ (શિવ)ના અદૃશ્ય અધિપત્ય હેઠળ.

Verse 77

स लोहगन्धान्निर्मुक्त एनसा च महायशाः यज्ञस्यावभृथे मध्ये यातो दिव्यो रथः शुभः

તે લોહની દુર્ગંધના મલથી મુક્ત અને પાપથી વિમોચિત એવો મહાયશસ્વી—યજ્ઞના અવભૃથ-સ્નાનના મધ્યમાં જ—પ્રકાશમય, શુભ દિવ્ય રથ પર આરોહણ કરીને પ્રસ્થાન કર્યો।

Verse 78

तस्माद्वंशात्परिभ्रष्टो वसोश्चेदिपतेः पुनः दत्तः शक्रेण तुष्टेन लेभे तस्माद् बृहद्रथः

તે વંશથી વિખૂટો પડેલો ચેદિનો રાજા વસુ ફરીથી સ્થાપિત થયો—તૃપ્ત થયેલા શક્ર (ઇન્દ્ર) દ્વારા તેને પુનઃ પ્રદાન કરવામાં આવ્યો; અને તેની પાસેથી બૃહદ્રથ ઉત્પન્ન થયો।

Verse 79

ततो हत्वा जरासंधं भीमस्तं रथमुत्तमम् प्रददौ वासुदेवाय प्रीत्या कौरवनन्दनः

પછી જરાસંધનો વધ કરીને, કૌરવકુલના આનંદરૂપ ભીમે પ્રીતિપૂર્વક તે ઉત્તમ રથ વાસુદેવને દાનમાં અર્પણ કર્યો।

Verse 80

सूत उवाच अभ्यषिञ्चत्पुरुं पुत्रं ययातिर्नाहुषः प्रभुः कृतोपकारस्तेनैव पुरुणा द्विजसत्तमाः

સૂત બોલ્યા—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! નહુષપુત્ર પરાક્રમી રાજા યયાતિએ પોતાના પુત્ર પુરુનો અભિષેક કર્યો; કારણ કે એ જ પુરુએ તેના પર મહાન ઉપકાર કર્યો હતો।

Verse 81

अभिषेक्तुकामं च नृपं पुरुं पुत्रं कनीयसम् ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा इदं वचनमब्रुवन्

કનિષ્ઠ પુત્ર પુરુને રાજા તરીકે અભિષેક કરવા ઇચ્છતા, બ્રાહ્મણોના નેતૃત્વમાં સર્વ વર્ણોએ આ વચન કહ્યું।

Verse 82

कथं शुक्रस्य नप्तारं देवयान्याः सुतं प्रभो ज्येष्ठं यदुमतिक्रम्य कनीयान्राज्यमर्हति

હે પ્રભુ! દેવયાનીનો પુત્ર અને શુક્રનો પૌત્ર એવા જ્યેષ્ઠ યદુને વટાવી કનિષ્ઠ કેવી રીતે રાજ્યનો અધિકારી ગણાય?

Verse 83

एते संबोधयामस्त्वां धर्मं च अनुपालय

અતએવ અમે તને બોધ કરીએ છીએ—કર્તવ્યમાં જાગૃત થા અને ધર્મનું દૃઢ પાલન કર.