Adhyaya 42

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे इन्द्रवाक्यं नामैकचत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच गते पुण्ये च वरदे सहस्राक्षे शिलाशनः आराधयन्महादेवं तपसातोषयद्भवम्

આ રીતે શ્રીલિંગમહાપુરાણના પૂર્વભાગમાં “ઇન્દ્રવાક્ય” નામના એકચાળીસમા અધ્યાયમાં સૂતજી બોલ્યા— પુણ્યમય અને વરદ સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર) વિદાય થયા પછી શિલાશન મહાદેવની અવિરત આરાધના કરતો રહ્યો અને તપસ્યા દ્વારા ભવ—પાશવિમોચક પતિ શિવ—ને પ્રસન્ન કર્યો।

Verse 2

अथ तस्यैवमनिशं तत्परस्य द्विजस्य तु दिव्यं वर्षसहस्रं तु गतं क्षणमिवाद्भुतम्

પછી તે દ્વિજ જે અવિરત એકાગ્રતાથી તેમાં જ તત્પર હતો, તેના માટે એક હજાર દિવ્ય વર્ષો આશ્ચર્યરૂપે ક્ષણમાત્ર સમાન વીતી ગયા।

Verse 3

वल्मीकेनावृताङ्गश् च लक्ष्यः कीटगणैर्मुनिः वज्रसूचीमुखैश्चान्यै रक्तकीटैश् च सर्वतः

મુનિના અંગો વલ્મીકથી ઢંકાઈ ગયા; તેઓ કીટસમૂહોના નિશાન બન્યા—કેટલાંકના મુખ વજ્ર જેવી સૂઈ સમાન, અને કેટલાંક સર્વત્ર લાલવર્ણ કીટો।

Verse 4

निर्मांसरुधिरत्वग् वै निर्लेपः कुड्यवत् स्थितः अस्थिशेषो ऽभवत्पश्चात् तममन्यत शङ्करः

તે માંસ, રક્ત અને ચામડી વિહોણો થઈ પણ નિર્લેપ રહી દીવાલ જેવી અચળ સ્થિતિમાં ઊભો રહ્યો. પછી જ્યારે માત્ર અસ્થિ-શેષ રહ્યો, ત્યારે શંકરે તેને પોતાનો (સત્ય) સ્વરૂપ માન્યો।

Verse 5

यदा स्पृष्टो मुनिस्तेन करेण च स्मरारिणा तदैव मुनिशार्दूलश् चोत्ससर्ज क्लमं द्विजः

જ્યારે સ્મરારિ (કામવૈરી) શિવના કરસ્પર્શથી તે મુનિ સ્પર્શિત થયો, ત્યારે જ મુનિશાર્દૂલ એવા તે દ્વિજે પોતાનો ક્લમ અને ક્લેશ ત્યજી દીધા।

Verse 6

तपतस्तस्य तपसा प्रभुस्तुष्टाथ शङ्करः तुष्टस्तवेत्यथोवाच सगणश्चोमया सह

તે તપ કરતા રહેતાં પ્રભુ શંકર તે તપથી પ્રસન્ન થયા. પછી ગણો સહિત અને ઉમા સાથે તેમણે કહ્યું—“હું તારા પર પ્રસન્ન છું.”

Verse 7

तपसानेन किं कार्यं भवतस्ते महामते ददामि पुत्रं सर्वज्ञं सर्वशास्त्रार्थपारगम्

“હે મહામતિ! આ તપથી તને વધુ શું કાર્ય? હું તને એક પુત્ર આપું છું—જે સર્વજ્ઞ હશે અને સર્વ શાસ્ત્રોના અર્થમાં પારંગત હશે.”

Verse 8

ततः प्रणम्य देवेशं स्तुत्वोवाच शिलाशनः हर्षगद्गदया वाचा सोमं सोमविभूषणम्

પછી શિલાશને દેવેશને પ્રણામ કરીને સ્તુતિ કરી અને હર્ષથી ગદગદ વાણીમાં બોલ્યો—સોમવિભૂષણ, ચંદ્રધારી પ્રભુને સંબોધીને.

Verse 9

शिलाद उवाच भगवन्देवदेवेश त्रिपुरार्दन शङ्कर अयोनिजं मृत्युहीनं पुत्रमिच्छामि सत्तम

શિલાદે કહ્યું—“ભગવન્, દેવદેવેશ, ત્રિપુરાર્દન શંકર! હે સત્તમ, મને એવો પુત્ર જોઈએ જે યોનિજન્ય ન હોય અને મૃત્યુથી રહિત હોય.”

Verse 10

सूत उवाच पूर्वमाराधितः प्राह तपसा परमेश्वरः शिलादं ब्रह्मणा रुद्रः प्रीत्या परमया पुनः

સૂતએ કહ્યું—પૂર્વે તપ દ્વારા આરાધિત પરમેશ્વર રુદ્ર, બ્રહ્મા દ્વારા પ્રશંસિત શિલાદને ફરી પરમ પ્રીતિથી બોલ્યા.

Verse 11

श्रीदेवदेव उवाच पूर्वमाराधितो विप्र ब्रह्मणाहं तपोधन तपसा चावतारार्थं मुनिभिश् च सुरोत्तमैः

શ્રી દેવદેવે કહ્યું—હે વિપ્ર, હે તપોધન! પૂર્વે બ્રહ્માએ તપસ્યા દ્વારા મારી આરાધના કરી હતી; અને મારા અવતારના હેતુથી મુનિઓ તથા દેવોત્તમોએ પણ તપથી મને પ્રસન્ન કર્યો।

Verse 12

तव पुत्रो भविष्यामि नन्दिनाम्ना त्वयोनिजः पिता भविष्यसि मम पितुर्वै जगतां मुने

હું તારો પુત્ર બનીશ—નંદી નામે—યોનિજન્ય નહિ, માત્ર તારા દ્વારા જ ઉત્પન્ન. અને હે જગતના મુનિ, તું નિશ્ચયે મારા પિતાનો પણ પિતા બનશે।

Verse 13

एवमुक्त्वा मुनिं प्रेक्ष्य प्रणिपत्य स्थितं घृणी सोमः सोमोपमः प्रीतस् तत्रैवान्तरधीयत

આમ કહીને, સોમ—સોમ સમાન તેજસ્વી—મુનિને જોઈ પ્રણામ કરીને, કરુણા અને પ્રીતિ સાથે ત્યાં જ ઊભો રહી, એ જ સ્થાને અંતર્ધાન થયો।

Verse 14

लब्धपुत्रः पिता रुद्रात् प्रीतो मम महामुने यज्ञाङ्गणं महत्प्राप्य यज्ञार्थं यज्ञवित्तमः

હે મહામુને! રુદ્રની કૃપાથી પુત્ર પ્રાપ્ત કરીને મારા પિતા અત્યંત પ્રસન્ન થયા. યજ્ઞવિદ્યા અને યજ્ઞસંપત્તિમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેઓ યજ્ઞના હેતુથી મહાન યજ્ઞાંગણમાં પહોંચ્યા।

Verse 15

तदङ्गणादहं शंभोस् तनुजस्तस्य चाज्ञया संजातः पूर्वमेवाहं युगान्ताग्निसमप्रभः

એ જ યજ્ઞાંગણમાંથી હું—શંભુનો તનય—તેમની આજ્ઞાથી પ્રગટ થયો; હું પહેલેથી જ પ્રાદુર્ભૂત હતો અને યુગાંત અગ્નિ સમાન તેજથી દીપ્ત હતો।

Verse 16

ववर्षुस्तदा पुष्करावर्तकाद्या जगुः खेचराः किन्नराः सिद्धसाध्याः शिलादात्मजत्वं गते मय्युपेन्द्रः ससर्जाथ वृष्टिं सुपुष्पौघमिश्राम्

ત્યારે પુષ્કરાવર્તક વગેરે મેઘગણોએ વરસાદ વરસાવ્યો. આકાશમાં વિહરતા કિન્નર, સિદ્ધ અને સાધ્યોએ ગાન કર્યું. અને ઉપેન્દ્ર (વિષ્ણુ) જ્યારે મારા અંદર શિલાદના પુત્રત્વની સ્થિતિને પ્રાપ્ત થયો, ત્યારે તેણે ઉત્તમ પુષ્પપ્રવાહોથી મિશ્રિત વરસાદની ઝડી વરસાવી।

Verse 17

मां दृष्ट्वा कालसूर्याभं जटामुकुटधारिणम् त्र्यक्षं चतुर्भुजं बालं शूलटङ्कगदाधरम्

મને જોઈને—કાલસૂર્ય સમ તેજસ્વી, જટામુકુટધારી, ત્રિનેત્ર, ચતુર્ભુજ, બાલરૂપ, અને શૂલ, ટંક તથા ગદા ધારણ કરનાર—(તેમણે પાશવિમોચક પતિને દર્શ્યો)।

Verse 18

वज्रिणं वज्रदंष्ट्रं च वज्रिणाराधितं शिशुम् वज्रकुण्डलिनं घोरं नीरदोपमनिःस्वनम्

હું વજ્રધારી પ્રભુનું ધ્યાન કરું છું—જેનાં દાંત વજ્ર સમાન છે, જેમને ઇન્દ્રે આરાધ્યા છે, જે શિશુરૂપ હોવા છતાં ઘોર છે, વજ્રસદૃશ કુંડળોથી અલંકૃત છે, અને જેમનો ગર્જન ઘન વાદળસમૂહ જેવો ગુંજે છે।

Verse 19

ब्रह्माद्यास्तुष्टुवुः सर्वे सुरेन्द्रश् च मुनीश्वराः नेदुः समन्ततः सर्वे ननृतुश्चाप्सरोगणाः

ત્યારે બ્રહ્મા વગેરે સૌએ પ્રભુની સ્તુતિ કરી; દેવરાજ ઇન્દ્ર અને મુનિેશ્વરોએ પણ સ્તોત્ર ગાયા. ચારે તરફથી જયઘોષ ઊઠ્યો, અને અપ્સરાઓના ગણ નૃત્ય કરવા લાગ્યા—પાશબદ્ધ પશુઓને મુક્ત કરનાર પતિના સન્માનમાં।

Verse 20

ऋषयो मुनिशार्दूल ऋग्यजुःसामसंभवैः मन्त्रैर्माहेश्वरैः स्तुत्वा सम्प्रणेमुर्मुदान्विताः

હે મુનિશાર્દૂલ, ઋષિઓએ ઋગ્, યજુઃ અને સામવેદમાંથી ઉત્પન્ન માહેશ્વર મંત્રોથી મહાદેવની સ્તુતિ કરી; પછી આનંદથી ભરાઈ સાષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યો।

Verse 21

ब्रह्मा हरिश् च रुद्रश् च शक्रः साक्षाच्छिवांबिका जीवश्चेन्दुर्महातेजा भास्करः पवनो ऽनलः

એ જ બ્રહ્મા, હરિ (વિષ્ણુ) અને રુદ્ર છે; એ જ શક્ર (ઇન્દ્ર) છે. એ જ અંબિકાસહિત સાક્ષાત્ શિવ છે. એ જ જીવ, મહાતેજસ્વી ચંદ્ર, ભાસ્કર સૂર્ય, પવન અને અનલ અગ્નિ છે.

Verse 22

ईशानो निरृतिर्यक्षो यमो वरुण एव च विश्वेदेवास् तथा रुद्रा वसवश् च महाबलाः

ઈશાન, નિરૃતિ, યક્ષગણ, યમ અને વરુણ; તેમજ વિશ્વેદેવો, રુદ્રો અને મહાબલી વસુઓ—આ બધાં પ્રભુના વિશ્વ-શાસન હેઠળ સ્થિત દિવ્ય શક્તિઓ છે.

Verse 23

लक्ष्मीः साक्षाच्छची ज्येष्ठा देवी चैव सरस्वती अदितिश् च दितिश्चैव श्रद्धा लज्जा धृतिस् तथा

લક્ષ્મી સ્વયં, શચી, જ્યેષ્ઠા, દેવી અને સરસ્વતી; તેમજ અદિતિ અને દિતિ—અને શ્રદ્ધા, લજ્જા, ધૃતિ—આ બધાં પ્રગટ દિવ્ય શક્તિઓ છે; શૈવ દૃષ્ટિએ એ શિવ-પતિના અધિન શક્તિના રૂપો છે.

Verse 24

नन्दा भद्रा च सुरभी सुशीला सुमनास् तथा वृषेन्द्रश् च महातेजा धर्मो धर्मात्मजस् तथा

નંદા, ભદ્રા, સુરભી, સુશીલા અને સુમના; તેમજ મહાતેજસ્વી વૃષેન્દ્ર—અને ધર્મ, તથા ધર્મસ્વરૂપ પુત્ર—એમનો પણ ઉલ્લેખ છે.

Verse 25

आवृत्य मां तथालिङ्ग्य तुष्टुवुर्मुनिसत्तम शिलादो ऽपि मुनिर्दृष्ट्वा पिता मे तादृशं तदा

હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તેમણે મને ઘેરીને અને મને આલિંગન કરીને સ્તુતિ કરી. ત્યારે મારા પિતા મુનિ શિલાદ પણ તે સમયે મને એ જ રૂપમાં જોઈ (ભક્તિ-વિસ્મયથી ભરાઈ ગયા).

Verse 26

प्रीत्या प्रणम्य पुण्यात्मा तुष्टावेष्टप्रदं सुतम् शिलाद उवाच भगवन्देवदेवेश त्रियंबक ममाव्यय

પ્રેમપૂર્વક પ્રણામ કરીને પુણ્યાત્મા શિલાદે પુત્રસમાન ઇષ્ટફલ આપનાર ભગવાનની સ્તુતિ કરી. પછી શિલાદ બોલ્યો— “હે ભગવન, દેવદેવેશ, હે ત્ર્યંબક, હે અવ્યય! મારી પ્રાર્થના સાંભળો।”

Verse 27

पुत्रो ऽसि जगतां यस्मात् त्राता दुःखाद्धि किं पुनः रक्षको जगतां यस्मात् पिता मे पुत्र सर्वग

તમે જગતોના પુત્ર છો, કારણ કે તમે તેમને દુઃખમાંથી તારનાર છો—વધુ શું કહું? તમે જગતોના રક્ષક છો; તેથી હે સર્વવ્યાપી પુત્ર, તમે મારા પિતા પણ છો.

Verse 28

अयोनिज नमस्तुभ्यं जगद्योने पितामह पिता पुत्र महेशान जगतां च जगद्गुरो

હે અયોનિજ, તમને નમસ્કાર. હે જગદ્યોને, હે પિતામહ! હે મહેશાન, તમે પિતા પણ છો અને પુત્ર પણ; હે જગદ્ગુરુ, તમે સર્વ જગતના ગુરુ છો.

Verse 29

वत्स वत्स महाभाग पाहि मां परमेश्वर त्वयाहं नन्दितो यस्मान् नन्दी नाम्ना सुरेश्वर

“વત્સ, વત્સ! હે મહાભાગ પરમેશ્વર, મારી રક્ષા કરો. હે સુરેશ્વર, આપના કારણે હું આનંદિત થયો છું; તેથી મારું નામ ‘નંદી’ થયું છે.”

Verse 30

तस्मान्नन्दय मां नन्दिन् नमामि जगदीश्वरम् प्रसीद पितरौ मे ऽद्य रुद्रलोकं गतौ विभो

અતએવ હે નંદિન, મને આનંદિત કરો. હું જગદીશ્વરને નમસ્કાર કરું છું. હે વિભો, પ્રસન્ન થાઓ—આજે મારા માતા-પિતા બન્ને રુદ્રલોકમાં ગયા છે.

Verse 31

पितामहश् च भो नन्दिन् नवतीर्णे महेश्वरे ममैव सफलं लोके जन्म वै जगतां प्रभो

પિતામહ (બ્રહ્મા) બોલ્યા— હે નન્દિન, મહેશ્વર અવતીર્ણ થયા હોવાથી આ લોકમાં મારું જન્મ ખરેખર સફળ થયું છે, હે જગત્પ્રભુ।

Verse 32

अवतीर्णे सुते नन्दिन् रक्षार्थं मह्यमीश्वर तुभ्यं नमः सुरेशान नन्दीश्वर नमो ऽस्तु ते

હે નન્દિન, મારી રક્ષા માટે મારો પુત્ર અવતીર્ણ થયો છે; હે ઈશ્વર, દેવેશ, તમને નમસ્કાર. હે નન્દીશ્વર, તમને પ્રણામ।

Verse 33

पुत्र पाहि महाबाहो देवदेव जगद्गुरो पुत्रत्वमेव नन्दीश मत्वा यत्कीर्तितं मया

હે પુત્ર, મારી રક્ષા કર— હે મહાબાહુ, દેવદેવ, જગદ્ગુરુ. હે નન્દીશ, તને મારો પુત્ર માનીને મેં જે કીર્તન-સ્તુતિ કરી છે।

Verse 34

त्वया तत्क्षम्यतां वत्स स्तवस्तव्य सुरासुरैः यः पठेच्छृणुयाद्वापि मम पुत्रप्रभाषितम्

હે વત્સ, તું આ ક્ષમા કર; આ સ્તવ દેવો અને અસુરો બંને દ્વારા સ્તવનીય છે. જે તેને પાઠ કરે અથવા સાંભળે— મારા પુત્રે ઉચ્ચારેલી આ વાણી।

Verse 35

श्रावयेद्वा द्विजान् भक्त्या मया सार्धं स मोदते एवं स्तुत्वा सुतं बालं प्रणम्य बहुमानतः

અથવા ભક્તિથી દ્વિજોને સંભળાવવો; તે મારી સાથે આનંદ પામે છે. આ રીતે બાલ પુત્રની સ્તુતિ કરીને, તેણે બહુમાનથી પ્રણામ કર્યો।

Verse 36

मुनीश्वरांश् च सम्प्रेक्ष्य शिलाद उवाच सुव्रतः पश्यध्वं मुनयः सर्वे महाभाग्यं ममाव्ययः

મુનિશ્રેષ્ઠોને જોઈ સુવ્રતધારી શિલાદ બોલ્યો— “હે મુનિઓ, તમે સૌ મારા આ અવિનાશી મહાભાગ્યને જુઓ।”

Verse 37

नन्दी यज्ञाङ्गणे देवश् चावतीर्णो यतः प्रभुः मत्समः कः पुमांल्लोके देवो वा दानवो ऽपि वा

પ્રભુ સ્વયં નંદીરૂપે યજ્ઞાંગણે અવતર્યા છે; તો આ લોકમાં—દેવ હોય કે દાનવ—મારા સમાન કોણ હોઈ શકે?

Verse 38

एष नन्दी यतो जातो यज्ञभूमौ हिताय मे

“આ નંદી છે; યજ્ઞભૂમિમાં જ જન્મ્યો છે—મારા હિત માટે અને આ યજ્ઞની રક્ષા માટે।”