Adhyaya 11
Brahmā’s Yogic Vision of Sadyōjāta in the Śvetalohita Kalpa
ઋષિઓ પૂછે છે—શ્વેતલોહિત કલ્પમાં બ્રહ્માએ મહેશ્વરને સદ્યોજાત તથા વામદેવ, અઘોર અને ઈશાન રૂપે કેવી રીતે જોયા? સૂત કહે છે કે બ્રહ્મા પરમ ધ્યાનમાં શિખાધારી તેજોમય ‘શ્વેતલોહિત કુમાર’નું દર્શન કરે છે અને તેને બ્રહ્મરૂપ ઈશ્વર માની હૃદયમાં સ્થાપે છે. ધ્યાનયોગને વધુ ગાઢ કરી તે સદ્યોજાતની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરે છે. બ્રહ્માના પાર्श્વમાંથી શ્વેતવર્ણ સેવક-શિષ્યો—સુનંદ, નંદન, વિશ્વનંદ અને ઉપનંદન—પ્રગટ થાય છે, જે શૈવ પરિકર અને પરંપરાના ઉદયનું સૂચન કરે છે. પછી શ્વેત નામના મહર્ષિ પ્રગટ થાય છે અને તેમાથી હરનો પ્રાદુર્ભાવ કહેવાય છે. સમવેત મુનિઓ તીવ્ર ભક્તિથી શરણ જઈ નિત્ય બ્રહ્મસ્વરૂપ મહેશ્વરની સ્તુતિ કરે છે. અંતે ફળશ્રુતિ છે કે વિશ્વેશ્વરમાં આશ્રય લઈને પ્રાણાયામ કરે અને મનને બ્રહ્મમાં સ્થિર કરે એવા દ્વિજ પાપરહિત, તેજસ્વી બની વિષ્ણુલોકથી પરે રુદ્રલોકને પામે છે.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः कथं वै दृष्टवान्ब्रह्मा सद्योजातं महेश्वरम् वामदेवं महात्मानं पुराणपुरुषोत्तमम्
ઋષિઓએ કહ્યું—બ્રહ્માએ સદ્યોજાત રૂપે મહેશ્વરને અને મહાત્મા વામદેવને—આદિ પુરુષોત્તમ, નિત્ય પુરુષોમાં પરમ—કેવી રીતે દર્શન કર્યા?
Verse 2
अघोरं च तथेशानं यथावद्वक्तुमर्हसि सूत उवाच एकोनत्रिंशकः कल्पो विज्ञेयः श्वेतलोहितः
“અઘોર અને તેમ જ ઈશાન—એમનું યથાવત વર્ણન કરો.” સૂત બોલ્યા—“આ એકોત્રીસમો નહીં, પરંતુ એકોનત્રીસમો કલ્પ છે; ‘શ્વેતલોહિત’ તરીકે પ્રસિદ્ધ.”
Verse 3
तस्मिंस्तत्परमं ध्यानं ध्यायतो ब्रह्मणस्तदा उत्पन्नस्तु शिखायुक्तः कुमारः श्वेतलोहितः
તે સમયે બ્રહ્મા પરમ ધ્યાનમાં લીન હતા; ત્યારે શિખાવાળો કુમાર ‘શ્વેતલોહિત’ પ્રગટ થયો—એ સર્વોચ્ચ ધ્યાનનું તત્કાળ ફળ બનીને.
Verse 4
तं दृष्ट्वा पुरुषं श्रीमान् ब्रह्मा वै विश्वतोमुखः हृदि कृत्वा महात्मानं ब्रह्मरूपिणमीश्वरम्
તે પુરુષને જોઈ, સર્વદિશામુખી શ્રીમાન બ્રહ્માએ બ્રહ્મસ્વરૂપ એવા મહાત્મા ઈશ્વરને પોતાના હૃદયમાં ધારણ કર્યા.
Verse 5
सद्योजातं ततो ब्रह्मा ध्यानयोगपरो ऽभवत् ध्यानयोगात्परं ज्ञात्वा ववन्दे देवमीश्वरम्
પછી બ્રહ્મા સદ્યોજાત થઈ ધ્યાનયોગમાં સંપૂર્ણ તત્પર બન્યા. ધ્યાનયોગથી પરાત્પરને જાણી તેમણે દેવ ઈશ્વર (શિવ)ને વંદન કર્યું.
Verse 6
सद्योजातं ततो ब्रह्म ब्रह्म वै समचिन्तयत् ततो ऽस्य पार्श्वतः श्वेताः प्रादुर्भूता महायशाः
ત્યારે সদ્યોજાત બ્રહ્માએ પરબ્રહ્મનું ચિંતન કર્યું. ત્યારબાદ તેના બંને પાર्श્વમાંથી શ્વેતવર્ણ, તેજસ્વી અને મહાયશસ્વી દિવ્ય સત્તાઓ પ્રગટ થઈ.
Verse 7
सुनन्दो नन्दनश्चैव विश्वनन्दोपनन्दनौ शिष्यास्ते वै महात्मानो यैस्तद्ब्रह्म सदावृतम्
સુનંદ, નંદન, વિશ્વનંદ અને ઉપનંદન—આ જ તે મહાત્મા શિષ્યો હતા, જેમના દ્વારા તે બ્રહ્મતત્ત્વ (શિવ-જ્ઞાન) સદા આવૃત અને સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યું.
Verse 8
तस्याग्रे श्वेतवर्णाभः श्वेतो नाम महामुनिः विजज्ञे ऽथ महातेजास् तस्माज्जज्ञे हरस्त्वसौ
તેના અગ્રભાગથી શ્વેતવર્ણની પ્રભા ધરાવતો ‘શ્વેત’ નામનો મહામુનિ પ્રગટ થયો. ત્યારબાદ તે મહાતેજસ્વીમાંથી હર—બંધનહર શિવ—પ્રાદુર્ભવ થયો.
Verse 9
तत्र ते मुनयः सर्वे सद्योजातं महेश्वरम् प्रपन्नाः परया भक्त्या गृणन्तो ब्रह्म शाश्वतम्
ત્યાં બધા મુનિઓ સદ્યોજાત મહેશ્વરની શરણમાં ગયા. પરમ ભક્તિથી તેમણે શાશ્વત બ્રહ્મ—અવિનાશી શિવ—નું સ્તવન કર્યું.
Verse 10
तस्माद्विश्वेश्वरं देवं ये प्रपद्यन्ति वै द्विजाः प्राणायामपरा भूत्वा ब्रह्मतत्परमानसाः
અતએવ જે દ્વિજ વિશ્વેશ્વર દેવની શરણ લે છે, તે પ્રાણાયામમાં તત્પર બની અને મનને પરબ્રહ્મમાં સ્થિર કરીને, પાશબંધ શિથિલ કરવા પતિ શિવને નિશ્ચિત ઉપાય માને છે.
Verse 11
ते सर्वे पापनिर्मुक्ता विमला ब्रह्मवर्चसः विष्णुलोकमतिक्रम्य रुद्रलोकं व्रजन्ति ते
તેઓ સર્વે પાપમુક્ત, નિર્મળ અને બ્રહ્મતેજથી તેજસ્વી બની, વિષ્ણુલોકને પણ વટાવી રુદ્રલોકમાં જાય છે.
Frequently Asked Questions
It is presented as a result of parama-dhyāna: Brahmā’s concentrated contemplation yields a luminous manifestation (Śvetalohita), which Brahmā recognizes inwardly as Īśvara, then worships as Sadyōjāta—showing revelation arising through yogic cognition rather than ordinary sight.
Those who take refuge with bhakti, engage in prāṇāyāma, and keep a Brahman-focused mind are said to become purified of sin, attain spiritual radiance, and progress beyond Viṣṇuloka to Rudraloka—indicating Shiva-oriented liberation and post-mortem ascent.