Adhyaya 107

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवताण्डवकथनं नाम षडधिकशततमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः पुरोपमन्युना सूत गाणपत्यं महेश्वरात् क्षीरार्णवः कथं लब्धो वक्तुमर्हसि सांप्रतम्

આ રીતે શ્રીલિંગમહાપુરાણના પૂર્વભાગમાં ‘શિવતાંડવકથન’ નામનો એકસો સાતમો અધ્યાય. ઋષિઓ બોલ્યા—હે સૂત! પૂર્વકালে ઉપમન્યુએ મહેશ્વર પાસેથી ‘ગાણપત્ય’ પદ કેવી રીતે મેળવ્યું? કૃપા કરીને હવે કહો.

Verse 2

सूत उवाच एवं कालीम् उपालभ्य गते देवे त्रियंबके उपमन्युः समभ्यर्च्य तपसा लब्धवान्फलम्

સૂત બોલ્યા—આ રીતે કાળીનું ઉપાલંભ કરીને, અને ત્ર્યંબક દેવ વિદાય થયા પછી, ઉપમન્યુએ વિધિપૂર્વક આરાધના કરી અને તપસ્યા દ્વારા ફળ પ્રાપ્ત કર્યું।

Verse 3

उपमन्युरिति ख्यातो मुनिश् च द्विजसत्तमाः कुमार इव तेजस्वी क्रीडमानो यदृच्छया

તે ‘ઉપમન્યુ’ નામે પ્રસિદ્ધ હતો—દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ એવો મહર્ષિ. કુમાર સમ તેજસ્વી, સ્વઇચ્છાએ ફરતો અને ક્રીડા કરતો।

Verse 4

कदाचित् क्षीरम् अल्पं च पीतवान् मातुलाश्रमे ईर्ष्यया मातुलसुतो ह्य् अपिबत् क्षीरम् उत्तमम्

એક વખત મામાના આશ્રમમાં તેણે થોડું દૂધ પીધું; પરંતુ ઈર્ષ્યાથી મામાનો પુત્ર ઉત્તમ દૂધ પી ગયો।

Verse 5

पीत्वा स्थितं यथाकामं दृष्ट्वा प्रोवाच मातरम् मातर्मातर्महाभागे मम देहि तपस्विनि

પીધા પછી મનગમતું રહી, માતાને જોઈ બોલ્યો—“મા, મા! હે મહાભાગ તપસ્વિની, મને આપો; હું જે માગું છું તે આપો.”

Verse 6

गव्यं क्षीरम् अतिस्वादु नाल्पमुष्णं नमाम्यहम् सूत उवाच उपलालितैवं पुत्रेण पुत्रम् आलिङ्ग्य सादरम्

“ગાયનું દૂધ અતિમધુર છે; ન બહુ ગરમ, ન ઓછું—હું તેને નમસ્કાર કરું છું.” સૂત બોલ્યા—આ રીતે પુત્રના લાડથી પિતાએ સ્નેહપૂર્વક પુત્રને આલિંગન કર્યું।

Verse 7

दुःखिता विललापार्ता स्मृत्वा नैर्धन्यमात्मनः स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः क्षीरम् उपमन्युरपि द्विजाः देहि देहीति तामाह रोदमानो महाद्युतिः

તે દુઃખિત થઈ આર્ત રીતે વિલાપ કરવા લાગી, પોતાનું ગરીબીપણું યાદ કરીને વ્યાકુળ થઈ. અને દ્વિજ બાલક ઉપમન્યુ પણ વારંવાર દૂધ યાદ કરીને, મહાતેજસ્વી બની રડતો રડતો બોલ્યો—“આપો, આપો!”

Verse 8

उञ्छवृत्त्यार्जितान् बीजान् स्वयं पिष्ट्वा च सा तदा बीजपिष्टं तदालोड्य तोयेन कलभाषिणी

ઉઞ્છવૃત્તિથી એકત્ર કરેલા ધાન્યબીજોને તે મધુરવાણી સ્ત્રીએ પોતે જ પીસ્યા. પછી પાણી ભેળવી તે પિષ્ટને સારી રીતે ગુંથી, પતિ (શિવ) પ્રત્યે શિસ્તબદ્ધ તપના ભાવથી ભોગ-આહાર માટે તૈયાર કર્યું.

Verse 9

ऐह्येहि मम पुत्रेति सामपूर्वं ततः सुतम् आलिङ्ग्यादाय दुःखार्ता प्रददौ कृत्रिमं पयः

તે બોલી, “આવો, આવો—મારા પુત્ર,” અને પહેલાં સાંત્વનાભર્યા શબ્દોથી તેને શાંત કર્યો. પછી દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ, બાળકને આલિંગન કરીને ઉઠાવી, તેને કૃત્રિમ દૂધ આપ્યું.

Verse 10

पीत्वा च कृत्रिमं क्षीरं मात्रा दत्तं द्विजोत्तमाः नैतत्क्षीरमिति प्राह मातरं चातिविह्वलः

હે દ્વિજોત્તમ! માતાએ આપેલું કૃત્રિમ દૂધ પીધા પછી તે અત્યંત વ્યાકુળ થયો અને માતાને બોલ્યો, “આ દૂધ નથી.”

Verse 11

दुःखिता सा तदा प्राह सम्प्रेक्ष्याघ्राय मूर्धनि संमार्ज्य नेत्रे पुत्रस्य कराभ्यां कमलायते

ત્યારે દુઃખિતા તે બોલી—પુત્રને સ્નેહથી નિહાળી, તેના મસ્તકને સૂંઘી, અને બંને હાથથી તેની આંખો પુંછી, તેને કમળ જેવી ખીલાવી દીધી.

Verse 12

तटिनी रत्नपूर्णास्ते स्वर्गपातालगोचराः भाग्यहीना न पश्यन्ति भक्तिहीनाश् च ये शिवे

એ નદીઓ રત્નોથી પરિપૂર્ણ છે અને સ્વર્ગથી પાતાળ સુધી ગોચર છે; પરંતુ ભાગ્યહીન—જે શિવભક્તિથી રહિત છે—તેઓ તેને જોઈ શકતા નથી.

Verse 13

राज्यं स्वर्गं च मोक्षं च भोजनं क्षीरसंभवम् न लभन्ते प्रियाण्येषां नो तुष्यति सदा भवः

તેઓ રાજ્ય, સ્વર્ગ, મોક્ષ તથા ક્ષીરજન્ય ભોજન પણ પ્રાપ્ત કરતા નથી. એમને કોઈ પ્રિય ફળ સિદ્ધ થતું નથી; અને ભવ (શિવ) સદા એમનાથી પ્રસન્ન થતા નથી।

Verse 14

भवप्रसादजं सर्वं नान्यदेवप्रसादजम् अन्यदेवेषु निरता दुःखार्ता विभ्रमन्ति च

સર્વ સિદ્ધિઓ ભવ (શિવ)ના પ્રસાદથી જ થાય છે; અન્ય દેવોના પ્રસાદથી નહીં. અન્ય દેવોમાં રત રહેનારા દુઃખથી પીડિત થઈ મોહમાં ભટકતા રહે છે।

Verse 15

क्षीरं तत्र कुतो ऽस्माकं महादेवो न पूजितः पूर्वजन्मनि यद्दत्तं शिवमुद्यम्य वै सुत

“હે પુત્ર, ત્યાં આપણને દૂધ ક્યાંથી મળે? પૂર્વજન્મમાં મહાદેવની પૂજા થઈ નહોતી. ત્યારે જે કંઈ દાન અપાયું હતું—હે સুত, શિવને દૃઢ પ્રયત્નથી આશ્રય કરીને—એ જ શુભ ફળ આપે છે.”

Verse 16

तदेव लभ्यं नान्यत्तु विष्णुमुद्यम्य वा प्रभुम् निशम्य वचनं मातुर् उपमन्युर्महाद्युतिः

“એ જ પ્રાપ્ત કરવાનું છે; બીજું કંઈ નહીં.” એવો નિશ્ચય કરીને પ્રભુ વિષ્ણુને લક્ષ્ય કરી પ્રયત્ન કરતાં, માતાના વચન સાંભળી મહાદ્યુતિ ઉપમન્યુએ પરમ તરફ ઉદ્યમ કર્યો।

Verse 17

बालो ऽपि मातरं प्राह प्रणिपत्य तपस्विनीम् त्यज शोकं महाभागे महादेवो ऽस्ति चेत्क्वचित्

બાળકે પણ તપસ્વિની માતાને પ્રણામ કરીને કહ્યું—“હે મહાભાગ્યવતી, શોક ત્યજી દો. મહાદેવ ક્યાંય હોય તો તેઓ નિશ્ચયે (અહીં જ) છે.”

Verse 18

चिराद्वा ह्यचिराद्वापि क्षीरोदं साधयाम्यहम् सूत उवाच तां प्रणम्यैवमुक्त्वा स तपः कर्तुं प्रचक्रमे

“ઘણો સમય લાગે તો પણ કે તરત જ, હું ક્ષીરોદ (ક્ષીર-સમુદ્ર) અવશ્ય સિદ્ધ કરીશ.” સૂત બોલ્યા—તેણે તેને પ્રણામ કરી આમ કહી તપ કરવા આરંભ કર્યો.

Verse 19

तमाह माता सुशुभं कुर्विति सुतरां सुतम् अनुज्ञातस्तया तत्र तपस्तेपे सुदुस्तरम्

પછી માતાએ પુત્રને કહ્યું, “અત્યંત શુભ કાર્ય કર.” તેની અનુમતિ મળતાં તેણે ત્યાં અતિ દુસ્તર તપ કર્યું.

Verse 20

हिमवत्पर्वतं प्राप्य वायुभक्षः समाहितः तपसा तस्य विप्रस्य विधूपितमभूज्जगत्

હિમવત પર્વત પર પહોંચી તે બ્રાહ્મણ વાયુભક્ષી બની એકાગ્ર થયો. તેના તપોબળથી સમગ્ર જગત ધ્રુજી ઊઠ્યું.

Verse 21

प्रणम्याहुस्तु तत्सर्वे हरये देवसत्तमाः श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान्पुरुषोत्तमः

ત્યારે દેવશ્રેષ્ઠોએ પ્રણામ કરીને હરિને કહ્યું. તેમની વાત સાંભળી ભગવાન પુરુષોત્તમ (ઉત્તર આપવા તૈયાર થયા).

Verse 22

किमिदं त्विति संचिन्त्य ज्ञात्वा तत्कारणं च सः जगाम मन्दरं तूर्णं महेश्वरदिदृक्षया

“આ શું છે?” એમ વિચારી અને તેનું કારણ જાણી, મહેશ્વરના દર્શનની ઇચ્છાથી તે ત્વરિત મન્દર પર્વત તરફ ગયો.

Verse 23

दृष्ट्वा देवं प्रणम्यैवं प्रोवाचेदं कृताञ्जलिः भगवन् ब्राह्मणः कश्चिद् उपमन्युरितिश्रुतः

દેવને જોઈ તેણે પ્રણામ કર્યો અને હાથ જોડીને બોલ્યો— “ભગવન્! ઉપમન્યુ નામનો એક બ્રાહ્મણ છે, જે પરંપરામાં પ્રસિદ્ધ છે એમ શ્રુતિથી સાંભળ્યું છે.”

Verse 24

क्षीरार्थमदहत्सर्वं तपसा तं निवारय एतस्मिन्नन्तरे देवः पिनाकी परमेश्वरः शक्ररूपं समास्थाय गन्तुं चक्रे मतिं तदा

દૂધ માટે તે બધું દહન કરે છે; તપસ્યા વડે તેને રોકો. આ વચ્ચે પિનાકધારી પરમેશ્વર દેવે શક્ર (ઇન્દ્ર)નું રૂપ ધારણ કરીને ત્યારે જ જવાની મતિ કરી.

Verse 25

अथ जगाम मुनेस्तु तपोवनं गजवरेण सितेन सदाशिवः सह सुरासुरसिद्धमहोरगैर् अमरराजतनुं स्वयमास्थितः

પછી સદાશિવ શ્વેત શ્રેષ્ઠ હાથી પર આરુઢ થઈ મુનિના તપોવનમાં ગયા; દેવ, અસુર, સિદ્ધ અને મહોરગો સાથે, સ્વયં અમરરાજનું તેજસ્વી સ્વરૂપ ધારણ કરીને.

Verse 26

सहैव चारुह्य तदा द्विपं तं प्रगृह्य वालव्यजनं विवस्वान् /* वामेन शच्या सहितं सुरेन्द्रं करेण चान्येन सितातपत्रम्

ત્યારે વિવસ્વાન (સૂર્ય) પણ તે સુંદર હાથી પર ચઢી વાલવ્યજન (ચામર) ધારણ કરીને રહ્યો; ડાબા હાથથી શચી સહિત સুরેન્દ્રની સેવા કરી અને બીજા હાથથી શ્વેત રાજછત્ર ધારણ કર્યું.

Verse 27

रराज भगवान् सोमः शक्ररूपी सदाशिवः सितातपत्रेण यथा चन्द्रबिंबेन मन्दरः

ભગવાન સોમ તેજથી શોભિત થયા; અને શક્રરૂપ ધારણ કરેલા સદાશિવ શ્વેત છત્રથી એવા દીપ્તિમાન લાગ્યા, જેમ ચંદ્રબિંબથી પ્રકાશિત મન્દર પર્વત.

Verse 28

आस्थायैवं हि शक्रस्य स्वरूपं परमेश्वरः जगामानुग्रहं कर्तुम् उपमन्योस् तदाश्रमम्

આ રીતે શક્ર (ઇન્દ્ર)નું જ સ્વરૂપ ધારણ કરીને પરમેશ્વર શિવ ઉપમન્યુના તે આશ્રમમાં અનુગ્રહ કરવા ગયા.

Verse 29

तं दृष्ट्वा परमेशानं शक्ररूपधरं शिवम् प्रणम्य शिरसा प्राह मुनिर्मुनिवराः स्वयम्

શક્રરૂપ ધારણ કરેલા પરમેશાન શિવને જોઈ, મુનિઓમાં શ્રેષ્ઠ તે ઋષિએ મસ્તક નમાવી પ્રણામ કર્યો અને સ્વયં બોલ્યા।

Verse 30

पावितश्चाश्रमश्चायं मम देवेश्वरः स्वयम् प्राप्तः शक्रो जगन्नाथो भगवान्भानुना प्रभुः

‘મારો આ આશ્રમ પવિત્ર થયો; દેવેશ્વર સ્વયં પધાર્યા છે. શક્ર (ઇન્દ્ર) આવ્યા છે, અને જગન્નાથ—ભગવાન ભાનુ (સૂર્ય) પ્રભુ પણ આવ્યા છે.’

Verse 31

एवमुक्त्वा स्थितं वीक्ष्य कृताञ्जलिपुटं द्विजम् प्राह गंभीरया वाचा शक्ररूपधरो हरः

આમ કહીને, કરજોડે ઊભેલા તે દ્વિજને જોઈ, શક્રરૂપધારી હર ગಂಭીર વાણીથી બોલ્યા।

Verse 32

तुष्टो ऽस्मि ते वरं ब्रूहि तपसानेन सुव्रत ददामि चेप्सितान् सर्वान् धौम्याग्रज महामते

‘હું તારા પર પ્રસન્ન છું; વર માગ. હે સુવ્રત, આ તપસ્યાથી—હે મહામતિ ધૌમ્યના અગ્રજ—હું તને સર્વ ઇચ્છિત સિદ્ધિઓ આપું છું.’

Verse 33

एवमुक्तस्तदा तेन शक्रेण मुनिसत्तमः वरयामि शिवे भक्तिम् इत्युवाच कृताञ्जलिः

શક્ર (ઇન્દ્ર) એમ કહ્યે ત્યારે મુનિશ્રેષ્ઠે કરજોડી ઉત્તર આપ્યો—“હું શિવભક્તિનું વરણ કરું છું.”

Verse 34

ततो निशम्य वचनं मुनेः कुपितवत्प्रभुः प्राह सव्यग्रमीशानः शक्ररूपधरः स्वयम्

મુનિના વચન સાંભળી પ્રભુ—સ્વયં ઈશાન, જે શક્રરૂપ ધારણ કરેલો—ક્રોધિત હોય તેમ વ્યગ્ર ભાવથી બોલ્યા.

Verse 35

मां न जानासि देवर्षे देवराजानमीश्वरम् त्रैलोक्याधिपतिं शक्रं सर्वदेवनमस्कृतम्

હે દેવર્ષિ! તું મને ઓળખતો નથી? હું દેવરાજ, ઈશ્વર, ત્રિલોકાધિપતિ શક્ર છું; જેને સર્વ દેવો નમસ્કાર કરે છે.

Verse 36

मद्भक्तो भव विप्रर्षे मामेवार्चय सर्वदा ददामि सर्वं भद्रं ते त्यज रुद्रं च निर्गुणम्

હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ! મારા ભક્ત બનો; સદા માત્ર મારી જ આરાધના કરો. હું તમને સર્વ મંગળ આપું છું. રુદ્રને માત્ર નિર્ગુણ માનવાની કલ્પના ત્યજો.

Verse 37

ततः शक्रस्य वचनं श्रुत्वा श्रोत्रविदारणम् उपमन्युरिदं प्राह जपन् पञ्चाक्षरं शुभम्

પછી શક્રના કાન ચીરી નાખે એવા વચન સાંભળી, ઉપમન્યુ શુભ પંચાક્ષર મંત્ર જપતા જપતા આ રીતે બોલ્યા.

Verse 38

मन्ये शक्रस्य रूपेण नूनम् अत्रागतः स्वयम् कर्तुं दैत्याधमः कश्चिद् धर्मविघ्नं च नान्यथा

મને લાગે છે કે શક્ર (ઇન્દ્ર)ના જ રૂપે કોઈ અધમ દૈત્ય નિશ્ચયે સ્વયં અહીં આવ્યો છે—માત્ર ધર્મમાં વિઘ્ન કરવા માટે, બીજું કોઈ કારણ નથી।

Verse 39

त्वयैव कथितं सर्वं भवनिन्दारतेन वै प्रसंगाद्देवदेवस्य निर्गुणत्वं महात्मनः

ભવ (શિવ)ની નિંદામાં આસક્ત થઈને તું જ બધું કહ્યું છે. પરંતુ એ જ પ્રસંગમાં દેવદેવ મહાત્માના નિર્ગુણ સ્વરૂપને પણ તું પ્રગટ કરી દીધું।

Verse 40

बहुनात्र किमुक्तेन मयाद्यानुमितं महत् भवान्तरकृतं पापं श्रुता निन्दा भवस्य तु

અહીં બહુ કહેવાનો શું લાભ? શરૂઆતથી જ મેં એક મહાસત્ય જાણી લીધું છે—અન્ય અવસ્થામાં (પૂર્વજન્મે) કરેલું પાપ પાકી ગયું છે; કારણ કે ભવ (શિવ)ની નિંદા સાંભળી અને સ્વીકારી લેવાઈ છે।

Verse 41

श्रुत्वा निन्दां भवस्याथ तत्क्षणादेव संत्यजेत् स्वदेहं तं निहत्याशु शिवलोकं स गच्छति

ભવ (શિવ)ની નિંદા સાંભળતાં જ તે ક્ષણમાં જ પોતાના દેહનો ત્યાગ કરવો જોઈએ; પોતાનો દેહ ત્વરિત ત્યજી તે શિવલોકને પામે છે।

Verse 42

यो वाचोत्पाटयेज्जिह्वां शिवनिन्दारतस्य तु त्रिः सप्तकुलमुद्धृत्य शिवलोकं स गच्छति

જે શિવનિંદામાં રત વ્યક્તિની જીભને દૃઢ નિયંત્રણના કર્મથી ઉપાડી નાખે—તે પોતાના વંશની ત્રણ વાર સાત પેઢીઓનો ઉદ્ધાર કરીને શિવલોકને પામે છે।

Verse 43

आस्तां तावन्ममेच्छायाः क्षीरं प्रति सुराधमम् निहत्य त्वां शिवास्त्रेण त्यजाम्येतत्कलेवरम्

ક્ષીરસમુદ્ર વિષે મારી ઇચ્છા હવે રહેવા દો, હે દેવાધમ! શિવાસ્ત્રથી તને પાડી હું આ દેહનો ત્યાગ કરીશ.

Verse 44

पुरा मात्रा तु कथितं तथ्यमेव न संशयः पूर्वजन्मनि चास्माभिर् अपूजित इति प्रभुः

માતાએ પહેલાં જે કહ્યું હતું તે જ સત્ય છે, તેમાં શંકા નથી. પૂર્વજન્મમાં અમે પ્રભુ (પતિ)ની પૂજા કરી નહોતી—એવું સ્વામીએ કહ્યું.

Verse 45

एवमुक्त्वा तु तं देवम् उपमन्युरभीतवत् शक्रं चक्रे मतिं हन्तुम् अथर्वास्त्रेण मन्त्रवित्

એ દેવને એમ કહી, નિર્ભય મંત્રવિદ ઉપમન્યુએ અથર્વાસ્ત્ર વડે શક્રની મતિનો નાશ કરવા નિશ્ચય કર્યો.

Verse 46

भस्माधारान्महातेजा भस्ममुष्टिं प्रगृह्य च अथर्वास्त्रं ततस्तस्मै ससर्ज च ननाद च

ત્યારે મહાતેજસ્વીએ ભસ્માધારમાંથી ભસ્મની એક મુઠ્ઠી લઈને, તેના પર અથર્વાસ્ત્ર છોડ્યું અને ગર્જના કરી.

Verse 47

दग्धुं स्वदेहम् आग्नेयीं ध्यात्वा वै धारणां तदा अतिष्ठच्च महातेजाः शुष्केन्धनमिवाव्ययः

પછી પોતાના દેહને દગ્ધ કરનારી આગ્નેયી ધારણાનું ધ્યાન કરીને, મહાતેજસ્વી અવ્યય રહી સૂકા ઇંધણની જેમ જ્વલિત-સદૃશ ઊભો રહ્યો.

Verse 48

एवं व्यवसिते विप्रे भगवान्भगनेत्रहा वारयामास सौम्येन धारणां तस्य योगिनः

હે વિપ્ર, આ રીતે નિશ્ચય થતાં ભગવાન્ ભગનેત્રહાએ કરુણાભર્યા સૌમ્ય ભાવથી તે યોગીની ધારણા રોકી દીધી।

Verse 49

अथर्वास्त्रं तदा तस्य संहृतं चन्द्रकेण तु कालाग्निसदृशं चेदं नियोगान्नन्दिनस् तथा

ત્યારે તેનું અથર્વાસ્ત્ર—પ્રલયકાળની અગ્નિ સમાન ભયંકર—નંદીની આજ્ઞા મુજબ ચન્દ્રકે સંહરીને પાછું ખેંચી લીધું।

Verse 50

स्वरूपमेव भगवान् आस्थाय परमेश्वरः दर्शयामास विप्राय बालेन्दुकृतशेखरम्

પછી પરમેશ્વર ભગવાને પોતાનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને તે વિપ્રને દર્શન આપ્યાં—જેનાં શિરોમણિમાં નવચંદ્ર શોભે છે।

Verse 51

स्छ्लरफ़्फ़ेन्लन्द् क्षीरधारासहस्रं च क्षीरोदार्णवमेव च दध्यादेरर्णवं चैव घृतोदार्णवमेव च

ત્યાં દૂધની હજારો ધારાઓ વહેતી હતી; દૂધનો મહાસાગર પણ હતો; દહીં વગેરેનો સાગર અને ઘીનો પણ મહાસાગર હતો।

Verse 52

फलार्णवं च बालस्य भक्ष्यभोज्यार्णवं तथा अपूपगिरयश्चैव तथातिष्ठन् समन्ततः

તે દિવ્ય બાળ માટે ફળોનો સાગર, ભક્ષ્ય-ભોજ્યનો સાગર અને અપુપ (મીઠાઈ)ના પર્વતો પ્રગટ થયા; તેઓ ચારે તરફ સર્વત્ર ઊભા રહ્યા।

Verse 53

उपमन्युमुवाच सस्मितो भगवान्बन्धुजनैः समावृतम् गिरिजाम् अवलोक्य सस्मितां सघृणं प्रेक्ष्यतु तं तदा घृणी

ઉપમન્યુએ કહ્યું—ત્યારે કરુણામય ભગવાન સ્મિત સાથે, બંધુજનો વડે ઘેરાયેલી ગિરિજાને અવલોકન કરવા લાગ્યા. તેણી પણ સ્મિત કરતી દેખાતાં, દયાળુ પ્રભુએ તેના પર સ્નેહ-કરુણાથી દૃષ્ટિ નાંખી।

Verse 54

भुङ्क्ष्व भोगान्यथाकामं बान्धवैः पश्य वत्स मे /* उपमन्यो महाभाग तवांबैषा हि पार्वती

“વત્સ, જેમ ઇચ્છો તેમ યોગ્ય ભોગો ભોગવો અને તમારા બંધુઓ સાથે તેમને જુઓ. હે મહાભાગ ઉપમન્યુ, આ જ નિશ્ચયે તમારી માતા—પાર્વતી—છે.”

Verse 55

मया पुत्रीकृतो ऽस्यद्य दत्तः क्षीरोदधिस् तथा मधुनश्चार्णवश्चैव दध्नश्चार्णव एव च

“આજે મેં તને પુત્રરૂપે સ્વીકાર્યો છે અને તને ક્ષીર-સમુદ્ર, મધુ-સમુદ્ર તથા દહીં-સમુદ્ર પણ અર્પણ કર્યા છે.”

Verse 56

आज्योदनार्णवश्चैव फललेह्यार्णवस् तथा अपूपगिरयश्चैव भक्ष्यभोज्यार्णवः पुनः

ઘી મિશ્રિત અન્નના સમુદ્રો છે, ફળો અને મધુર લેહ્યના સમુદ્રો છે; અપુપ (યજ્ઞ-કેક)ના પર્વતો છે, અને ફરી ભક્ષ્ય-ભોજ્ય—સમસ્ત નૈવેદ્યનો એક વધુ સમુદ્ર પણ છે।

Verse 57

पिता तव महादेवः पिता वै जगतां मुने माता तव महाभागा जगन्माता न संशयः

હે મુને, મહાદેવ તમારા પિતા છે—ખરેખર તેઓ સર્વ જગતોના પિતા છે. અને તમારી મહાભાગા માતા જ જગન્માતા છે; તેમાં કોઈ સંશય નથી।

Verse 58

अमरत्वं मया दत्तं गाणपत्यं च शाश्वतम् वरान्वरय दास्यामि नात्र कार्या विचारणा

મેં તને અમરત્વ અને મારા ગણોમાં શાશ્વત ગણપત્યપદ આપ્યું છે. હવે વધુ વર માગ; હું આપીશ—અહીં સંકોચ કે વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

Verse 59

एवमुक्त्वा महादेवः कराभ्यामुपगृह्य तम् आघ्राय मूर्धनि विभुर् ददौ देव्यास्तदा भवः

આમ કહી મહાદેવ—સર્વવ્યાપી ભવ—એ તેને બંને હાથોથી પકડી, સ્નેહપૂર્વક તેના મસ્તકનો સુગંધ લીધો અને પછી દેવીએના શિર પર તેને સ્થાપિત કર્યો.

Verse 60

देवी तनयमालोक्य ददौ तस्मै गिरीन्द्रजा योगैश्वर्यं तदा तुष्टा ब्रह्मविद्यां द्विजोत्तमाः

હે દ્વિજોત્તમ, દેવી ગિરીન્દ્રજા પોતાના પુત્રને જોઈ પ્રસન્ન થઈ અને તેને યોગનું ઐશ્વર્ય તથા મોક્ષદાયિની બ્રહ્મવિદ્યા અર્પણ કરી.

Verse 61

सो ऽपि लब्ध्वा वरं तस्याः कुमारत्वं च सर्वदा तुष्टाव च महादेवं हर्षगद्गदया गिरा

તેણે પણ દેવીએ આપેલો આ વર મેળવી કે તે સદા કુમારત્વમાં રહેશે, આનંદથી ગદગદ વાણીમાં મહાદેવની સ્તુતિ કરી.

Verse 62

वरयामास च तदा वरेण्यं विरजेक्षणम् कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रणिपत्य पुनः पुनः

ત્યારે તે અંજલિ જોડીને, વારંવાર પ્રણામ કરીને, વરણીય નિર્મળ-નેત્ર પ્રભુ શિવ પાસે વર માગવા લાગ્યો.

Verse 63

प्रसीद देवदेवेश त्वयि चाव्यभिचारिणी श्रद्धा चैव महादेव सान्निध्यं चैव सर्वदा

હે દેવોના દેવેશ, પ્રસન્ન થાઓ. મારામાં તમારાપ્રતિ અડગ શ્રદ્ધા પ્રગટે; અને હે મહાદેવ, તમારું પાવન સાન્નિધ્ય—તમારી નિત્ય ઉપસ્થિતિ—સદા મારી સાથે રહે.

Verse 64

एवमुक्तस्तदा तेन प्रहसन्निव शङ्करः दत्त्वेप्सितं हि विप्राय तत्रैवान्तरधीयत

તે એમ કહ્યે ત્યારે શંકર જાણે મંદ હાસ્ય સાથે પ્રસન્ન થયા. તેમણે તે બ્રાહ્મણને ઇચ્છિત વરદાન આપી, ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા.