Adhyaya 44

Verse 1

शुद्धिनिरूपणं नाम त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीविष्णुरुवाच / स्वेच्छया तार्क्ष्य मरणं शृङ्गिदंष्ट्रिसरीसृपः / चाण्डालाद्यात्मघातैश्च विषाद्यैस्ताडनैस्तथा

શ્રીવિષ્ણુએ કહ્યું—હે તાર્ક્ષ્ય (ગરુડ), સ્વઇચ્છાથી મરણ, શૃંગ‑દંષ્ટ્રાવાળા સરિસૃપો (સર્પાદિ)ના દંશથી, ચાંડાલાદિ દ્વારા પ્રહારથી, આત્મઘાતાદિ કૃત્યોથી, તેમજ વિષ અને અન્ય મારપીટ/આક્રમણથી પણ મૃત્યુ થઈ શકે છે।

Verse 2

जलाग्निपातवातैश्च निराहारादिभिस्तथा / येषामेव भवेन्मृत्युः प्रोक्तास्ते पापकर्मिणः

જળ, અગ્નિ, પડવું, પ્રચંડ પવન, અથવા નિરાહાર (ભૂખ) વગેરે દ્વારા જેમનું મૃત્યુ થાય—તેઓ પાપકર્મી કહેવાયા છે।

Verse 3

पाषड्यनाश्रमाश्चैव महापातकिनस्तथा / स्त्रियश्च व्यभिचारिण्य आरूढपतितास्तथा

પાષંડી, આશ્રમધર્મ ત્યજનાર, મહાપાતકી; તેમજ વ્યભિચારિણી સ્ત્રીઓ અને ઘોર પતનમાં ચઢેલા લોકો પણ (નિંદિતોમાં ગણાય છે)।

Verse 4

न तेषां स्यान्नव श्राद्धं न संस्कारः सपिण्डनम् / श्राद्धानि षोडशोक्तानि न भवन्ति च तान्यपि

એવા લોકો માટે નવદિવસીય શ્રાદ્ધ નથી, સપિંડન સંસ્કાર પણ નથી; અને કહેલાં સોળ શ્રાદ્ધો પણ તેમના માટે થતા નથી।

Verse 5

वेतनं यत् क्षिपेदप्सु गृह्याग्निश्च चतुष्पथे / पात्राणिनिर्दहेदग्नौ साग्निके पापकर्मणि

વেতনને પાણીમાં ફેંકવું, ગૃહ્યાગ્નિને ચતુષ્પથ (ચોરાહા) પર મૂકવું, અથવા પાત્રોને અગ્નિમાં દહન કરવું—આ ‘સાગ્નિક’ પાપકર્મ છે અને પાપફળદાયક છે।

Verse 6

पूर्णे संवत्सरे तेषामित्थं कार्यं दयालुभिः / एकादशीं समासाद्य शुक्लपक्षे च काश्यप

એક વર્ષ પૂર્ણ થયા પછી દયાળુજનોએ તેમના માટે આ રીતે ક્રિયા કરવી જોઈએ. શુક્લપક્ષની એકાદશી પ્રાપ્ત કરીને, હે કાશ્યપ।

Verse 7

विष्णुं यमं च सम्पूज्य गन्धपुष्पाक्षतादिभिः / दश पिण्डान् घृताक्तांश्च दर्भेषु मधुसंयुतान्

ગંધ, પુષ્પ, અક્ષત વગેરે વડે વિષ્ણુ અને યમનું વિધિવત્ પૂજન કરીને, ઘીથી લિપ્ત, દર્ભ પર મૂકેલા, મધુયુક્ત દસ પિંડ તૈયાર કરવા।

Verse 8

यज्ञोपवीति सतिलान् ध्यायन् विष्णुं यमं तथा / दक्षिणाभिमुखस्तूष्णीमेकैकं निर्वपेत् तुतान्

યજ્ઞોપવીત ધારણ કરીને, તિલમિશ્રિત અર્પણનો ભાવ રાખી, વિષ્ણુ તથા યમનું ધ્યાન કરવું. દક્ષિણાભિમુખ રહી મૌનથી એકે એક અર્પણ કરવું।

Verse 9

उद्धृत्य मिश्रितान् पश्चात् तीर्थे ऽभ्मः सु विनिः क्षिपेत् / क्षिपन् संकीर्तयेन्नाम गोत्रं च मृतकस्य च

પછી મિશ્રિત અવશેષો ઉઠાવી, તીર્થમાં ભસ્મને સાવધાનીથી વિસર્જિત કરવું. વિસર્જન કરતાં મૃતકનું નામ અને ગોત્ર ઉચ્ચારવું।

Verse 10

पुनरप्यर्चयेद्विष्णुं यमं कुसुमचन्दनैः / धूपदीपैः सनैवेद्यैर्भक्ष्यभोज्यसमन्वितैः

પછી ફરી પુષ્પ અને ચંદનથી, ધૂપ-દીપ અને નૈવેદ્ય સાથે—ભક્ષ્ય અને ભોજ્ય સહિત—વિષ્ણુ અને યમનું પુનઃ અર્ચન કરવું।

Verse 11

तस्मिन्नुपवसेदह्नि विप्रांश्चेव निमन्त्रयेत् / कुलविद्यातपोयुक्तान् साधुशीलसमन्वितान्

તે દિવસે ઉપવાસ કરવો અને સારા કુલ, વિદ્યા તથા તપથી યુક્ત, સાધુશીલ અને સદાચારવાળા બ્રાહ્મણોને આમંત્રિત કરવા।

Verse 12

नव सप्ताथवा पञ्च स्वसामर्थ्यानुसारतः / अपरे ऽहनि मध्याह्ने यमं विष्णुं तथार्चयेत्

પોતાની ક્ષમતા મુજબ નવ, સાત અથવા પાંચ દિવસ (વિધિ) કરવી; પછીના દિવસે મધ્યાહ્ને યમ અને વિષ્ણુની પણ તેવી જ આરાધના કરવી।

Verse 13

उदङ्मुखांस्तथा विप्रांस्तान् सम्यगुपवेशयेत् / आवाहनार्घदानादौ विष्णुं यमसमन्वितम्

બ્રાહ્મણોને ઉત્તરમુખ કરીને યોગ્ય રીતે બેસાડવા; અને આવાહન, અર્ઘ્યદાન વગેરે વિધિમાં યમસહિત વિષ્ણુની પૂજા કરવી।

Verse 14

यज्ञोपवीती कुर्वीत प्रेतनाम प्रकीर्तयेत् / प्रेतं यमं च विष्णुं च स्मरन् श्राद्धं समापयेत्

યજ્ઞોપવીત ધારણ કરીને પ્રેતનું નામ ઉચ્ચારવું; પ્રેત, યમ અને વિષ્ણુનું સ્મરણ કરતાં શ્રાદ્ધ પૂર્ણ કરવું।

Verse 15

अन्येभ्यश्चापि सर्वेभ्यः पिण्डदानार्थमुद्धरेत् / पृथग्वा दश पिण्डांश्च पञ्च दद्यात् क्रमेण तु

બીજા સર્વ માટે પણ પિંડદાન માટે ભાગ અલગ કાઢવો; અથવા અલગથી દસ પિંડ, પછી પાંચ પિંડ ક્રમે વિધિપૂર્વક આપવા।

Verse 16

प्रथमं विष्णवे दद्याद्ब्रह्मणे च शिवाय च / सभृत्याय शिवायाथ प्रेतायापि च पञ्चमम्

પ્રથમ પિંડ વિષ્ણુને આપવો, બીજો બ્રહ્માને, ત્રીજો શિવને; પછી ગણસહિત શિવને ચોથો, અને પાંચમો પિંડ પ્રેત (પ્રયાત આત્મા) ને પણ અર્પણ કરવો।

Verse 17

नाम गोत्रं स्मरेत् तस्य विष्णुशब्दं प्रकीर्तयेत् / नमस्कारशिरस्कन्तु पञ्चमं पिण्डमुद्धरेत्

તેનું નામ અને ગોત્ર સ્મરી ‘વિષ્ણુ’ શબ્દનું કીર્તન કરવું; પછી નમસ્કાર કરીને, મસ્તક નમાવી, પાંચમો પિંડ ઉઠાવી અર્પણ કરવો।

Verse 18

गोभूमिपिण्डदानाद्यैः शक्त्या प्रेतं स्मरंश्च तम् / तिलैस्तिलांस्तु विप्राणां दर्भयुक्तेषु पाणिषु

તે પ્રેતને સ્મરી પોતાની શક્તિ મુજબ ગોદાન, ભૂમિદાન, પિંડદાન વગેરે કરવું; તેમજ દર્ભયુક્ત બ્રાહ્મણોના હાથમાં તલ (તિલ) મૂકવા।

Verse 19

दद्यादन्नं द्विजानां च ताम्बूलं दक्षिणां तथा / एवं शिष्टतमं विप्रं हरिण्येन प्रपूजयेत्

દ્વિજોને (બ્રાહ્મણોને) અન્ન આપવું, સાથે તાંબૂલ અને દક્ષિણા પણ આપવી; આ રીતે શિષ્ટતમ બ્રાહ્મણને સોનાથી યથોચિત પૂજવું।

Verse 20

नाम गोत्रं स्मरन् दद्याद्विष्णुप्रीतोस्त्विति ब्रुवन् / अनुव्रज्य द्विजान् पश्चात् त्यक्ताम्भो दक्षिणामुखः

નામ અને ગોત્ર સ્મરી ‘વિષ્ણુ પ્રસન્ન થાઓ’ એમ કહી અર્પણ કરવું; પછી દ્વિજોને થોડું અંતર આદરથી અનુસરી, દક્ષિણમુખ થઈ બાકીનું જળ ત્યાગવું।

Verse 21

कीर्तयन्नामगोत्रे तु भुवि प्रीतोस्त्विति क्षिपेत् / मित्रबन्धुजनैः सार्धं शेषं भुञ्जीत वाग्यतः / प्रतिसंवत्सरादि स्यादेकोद्दिष्टविधानतः

પ્રેતનું નામ અને ગોત્ર કીર્તન કરીને ભૂમિ પર પિંડ અર્પણ કરે અને કહે—“તે પ્રસન્ન થાઓ.” પછી મિત્ર-બંધુજનો સાથે શેષ ભોજન કરે, વાણી સંયમમાં રાખે. આ કર્મ પ્રતિ વર્ષ વગેરે પ્રસંગે એકોદ્દિષ્ટવિધિ મુજબ કરવું.

Verse 22

एवं कृते गमिष्यन्ति स्वर्लोकं पापकर्मिणः / सपिण्डीकरणादौ तु कृते चैवाप्नुवन्तिते

આ રીતે વિધિપૂર્વક કરવાથી પાપકર્મી પણ સ્વર્ગલોકને જાય છે. અને સપિંડિકરણ વગેરે પૂર્વકર્મ યોગ્ય રીતે કરાય તો તેઓ નિશ્ચયે તે અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 23

संसारप्रमुखस्तस्य सर्वं कुर्याद्यथाविधि

તેના માટે સંસારકાર્યનો મુખ્ય ગૃહસ્થ સર્વ કર્મ શાસ્ત્રવિધિ મુજબ યથાવિધિ કરવો જોઈએ.

Verse 24

प्रमादादिच्छया मर्त्यो न गच्छेत्सर्पसंमुखः / पक्षयोरुभयोर्नागं पञ्चमीषु प्रपूजयेत्

પ્રમાદથી હોય કે ઈચ્છાથી, મનુષ્યે સર્પની સામે જઈને ન જવું. મહિનાના બંને પક્ષોમાં પંચમી તિથિએ નાગોની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી.

Verse 25

कुर्यात् पिष्टमयीं लेखां नागानामाकृतिं भुवि / अर्चयेत् तां सितैः पुष्पैः सुगन्धैश्चन्दनेनच

ભૂમિ પર લોટના લેપથી નાગોની આકૃતિ દોરી બનાવવી. તે રૂપને શ્વેત પુષ્પો અને સુગંધિત ચંદનથી વિધિપૂર્વક અર્ચના કરવી.

Verse 26

प्रदद्याद्धूपदीपन्तु तण्डुलांश्च सितान् क्षिपेत् / आमपिष्टं तथैवान्नं क्षीरञ्च विनिवेदयेत्

ધૂપ અને દીપ અર્પણ કરી શ્વેત ચોખાના દાણા છાંટવા. તેમજ કાચું લોટનું પિંડ, પક્વ અન્ન અને દૂધ પણ નૈવેદ્યરૂપે અર્પણ કરવું.

Verse 27

उपस्थाय वदेदेवं मुञ्चन् मुद्रांशुकानि च / मधुरं तद्दिने ऽश्रीयाद्देवश्राद्धं समापयेत्

ઉઠીને દેવસ્થાન પાસે જઈ આ રીતે કહેવું; અને મુદ્રા તથા વસ્ત્રો છોડીને, તે દિવસે મીઠું ગ્રહણ કરી દેવ-શ્રાદ્ધ પૂર્ણ કરવું.

Verse 28

सौवर्णं शक्तितो नागं ततो दद्याद्द्विजोत्तमे / धेनुं दत्त्वा ततो ब्रूयात् प्रीयतां नागराडिति

શક્તિ મુજબ સુવર્ણ નાગનું દાન ઉત્તમ બ્રાહ્મણને આપવું. પછી ધેનુ દાન કરીને કહેવું—“નાગરાજ પ્રસન્ન થાઓ.”

Verse 29

यथाविभव्यं कुर्वीत कर्माण्यन्यानि पूर्ववत् / स्वशाखोक्तविधानेन इत्थं कुर्याद्यथातथम् / प्रेतत्वान्मोचयेत् तांस्तु स्वर्गमार्गं नयेत् च

યથાશક્તિ પૂર્વવત્ અન્ય કર્મો પણ કરવાં. પોતાની શાખામાં કહેલા વિધાન મુજબ યોગ્ય રીતે તે કરવાં. આમ કરવાથી વિદેહોને પ્રેતત્વથી મુક્ત કરી સ્વર્ગમાર્ગે દોરી જાય છે.