Adhyaya 37

Verse 1

ऽनशनमृत गतिनिरूपणं नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः तार्क्ष्य उवाच / उदकुम्भप्रदानं मे कथयस्व यथातथम् / विधिना केन कर्तव्या कृतिरेषा जनार्दन

‘અનશનથી મૃત્યુ પામેલાની ગતિનું નિરૂપણ’ નામનો છત્રીસમો અધ્યાય. તાર્ક્ષ્ય (ગરુડ) બોલ્યા—હે જનાર્દન, ઉદકુંભ-દાન મને યથાતથ્ય કહો; આ ક્રિયા કઈ વિધિથી કરવી જોઈએ?

Verse 2

किंलक्षणाः केन पूर्णाः कस्य देया जनार्दन / कस्मिन् काले प्रदातव्या प्रेततृप्तिप्रसाधकाः

હે જનાર્દન, તે દાનનાં લક્ષણો શું છે, કઈ વસ્તુઓથી તે પૂર્ણ કરવાં? કોને આપવાં, અને કયા કાળે અર્પણ કરવાં—જે પ્રેતની તૃપ્તિ સાધે છે?

Verse 3

श्रीकृष्ण उवाच / सत्यं पुनः प्रवक्ष्यामि उदकुम्भप्रदानकम् / प्रेतोद्देशेन दातव्या अन्नपानीयसंयुताः / विशेषेण महापक्षिन् प्रेतमुक्तिप्रदायकाः

શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા—હું ફરી સત્યરૂપે ઉદકુંભ-દાન કહું છું. પ્રેતને ઉદ્દેશીને, અન્ન અને પાનિય સાથે આ દાન કરવું જોઈએ; વિશેષ કરીને, હે મહાપક્ષી, આ પ્રેતમુક્તિ આપનાર છે।

Verse 4

द्वादशाहे च पण्मासे त्रैपक्षे वापि वत्सरे / उदकुम्भाः प्रदातव्या मार्गे तस्य सुखाय वै

દ્વાદશાહે, છ માસ પૂર્ણ થતાં, ત્રિપક્ષકાળે અથવા વર્ષાંતેઃ તેની પરલોકયાત્રાના સુખ માટે જળકુંભોનું દાન નિશ્ચયે કરવું જોઈએ।

Verse 5

अहन्यहनि दातव्या उदकुम्भास्तिलैर्युताः / सुलिप्ते भूमिभागे तु पक्कान्नजलपूरिताः

દરરોજ તિલમિશ્રિત જળકુંભો દાન કરવા જોઈએ; અને સુલિપ્ત (શુદ્ધ) ભૂમિભાગે પક્વાન્નসহ જળપૂરિત ઘટો સ્થાપવા જોઈએ।

Verse 6

प्रेतस्य तत्र दातव्यं भाजनञ्च यदृच्छया / सुप्रीतस्तेन दत्तेन प्रेतो याम्यैः स गच्छति

ત્યાં પ્રેત માટે યથાશક્તિ એક પાત્ર (ભિક્ષાપાત્ર) દાન કરવું જોઈએ; તે દાનથી પ્રસન્ન થયેલો પ્રેત યમદૂતો સાથે આગળ જાય છે।

Verse 7

द्वादशाहे विशेषेण उदकम्भान् प्रदापयेत् / विधिना तत्र सङ्कल्पय घटान् द्वादशसंख्यकान्

વિશેષ કરીને દ્વાદશાહકર્મમાં જળકુંભોનું દાન કરવું જોઈએ; અને ત્યાં વિધિપૂર્વક સંકલ્પ કરીને બાર સંખ્યાના ઘટ અર્પણ કરવા જોઈએ।

Verse 8

एकाषि बर्धनी तत्र पक्वान्नफलपूरिता / विष्णुमुद्दिश्य दातव्या संकल्प्य ब्राह्मणे शुभे

એકાદશીએ ત્યાં પક્વાન્ન અને ફળોથી ભરેલી એક બર્ધની (પાત્ર/થાળ) તૈયાર કરીને, વિષ્ણુને ઉદ્દેશીને સંકલ્પપૂર્વક શુભ યોગ્ય બ્રાહ્મણને દાન આપવું જોઈએ।

Verse 9

एको वै धर्मराजाय तेन तुष्टेन मुक्तिभाक् / चित्रगुप्ताय चैकं तु गतस्तत्र सुखी भवेत्

ધર્મરાજ યમને જો એક યોગ્ય અર્પણ કરવામાં આવે, તો તેઓ પ્રસન્ન થતાં સાધક મુક્તિનો ભાગી બને છે. અને ચિત્રગુપ્તને પણ એક અર્પણ કરવાથી, તેમના લોકમાં જઈ જીવ સુખી થાય છે.

Verse 10

षोडशाद्याः प्रदातव्या माषान्नजलपूरिताः

ષોડશ (નિયત) અર્પણોથી આરંભ કરીને, માષ-અન્ન અને જળથી પરિપૂર્ણ દાન આપવાં જોઈએ.

Verse 11

उक्त्रान्तिश्राद्धमारभ्य श्राद्धषोडषोडशकस्य तु / षोडशब्राह्मणानान्तु एकैकं विनिवदयेत्

અંત્યેષ્ટિ-શ્રાદ્ધથી આરંભ કરીને, ષોડશ શ્રાદ્ધોના આ ક્રમમાં, ષોડશ બ્રાહ્મણોને એકે એક કરીને આદરપૂર્વક નિવેદન કરવું જોઈએ.

Verse 12

एकादशाहात्प्रभृति देयो नित्यं दृढाह्वयः / पक्वान्नजलपूर्णो हि यावत् संवत्सरं दिनम्

એકાદશ દિવસથી આગળ, ‘દૃઢાહ્વય’ નામનું અર્પણ નિત્ય આપવું જોઈએ—પક્વ અન્ન અને જળથી પરિપૂર્ણ—અને આ દરરોજ પૂર્ણ એક વર્ષ સુધી ચાલે.

Verse 13

जलपात्राणि वृद्धानि दत्तानिघटकानि च / एका वै वर्धनी तत्र तस्यां पात्रन्तु वंशजम्

જૂનાં જળપાત્રો અને દાનમાં આપેલા ઘટ પણ અર્પણ કરવા જોઈએ. તેમાં ‘વર્ધની’ નામનું એક પાત્ર હોય છે; તે પાત્રમાં પોતાના વંશસંબંધિત યોગ્ય પાત્રને ઉદ્દેશીને અર્પણ કરવું જોઈએ.

Verse 14

वस्त्रेणाच्छादयेत् तान्तु पूजयित्वा सुगन्धिभिः / ब्राह्मणेभ्यो विशेषेण जलपूर्णानि दापयेत्

તેને વસ્ત્રથી ઢાંકી, સુગંધિત દ્રવ્યોથી પૂજન કરીને, વિશેષ કરીને બ્રાહ્મણોને જળથી ભરેલા પાત્રો દાનમાં આપવા જોઈએ.

Verse 15

अहन्यहनि सङ्कल्प्य विधिपूर्वं खगेश्वर / ब्राह्मणाय कुलीनाय वेदवृत्तयुताय च

હે ખગેશ્વર! દરરોજ વિધિપૂર્વક સંકલ્પ કરીને, વેદવૃત્તિ અને વૈદિક આચરણથી યુક્ત કુલિન બ્રાહ્મણને દાન આપવું જોઈએ.

Verse 16

विद्यावृत्तवते देयं मूर्खे तन्न कदाचन / समर्थो वेदवृत्ताढ्यस्तारणे तरणे ऽपि च

વિદ્યા અને સદાચારવાળાને દાન આપવું જોઈએ; મૂર્ખને કદી નહીં. જે સમર્થ અને વેદજ્ઞાન તથા આચરણથી સમૃદ્ધ છે, તે પાર ઉતારવામાં પણ અને પાર થવામાં પણ આધાર બને છે.