Adhyaya 3
Post-cremation Ripening of Karma and the Principal Narakas
પ્રેતકલ્પના દાહોત્તર ઉપદેશક્રમમાં આગળ વધતાં, ગરુડ સાંભળેલાં વર્ણનથી દ્રવિત થઈ વિષ્ણુને પૂછે છે—નિષિદ્ધ કર્મ કરનારાઓ માટે નરકનું સાચું સ્વરૂપ અને વિભાગો શું છે? વિષ્ણુ કહે છે કે નરકો અસંખ્ય છે, તેથી મુખ્ય શ્રેણીઓથી સમજાવું છું: રૌરવ (મિથ્યા સાક્ષી અને અસત્ય), મહારૌરવ (અગ્નિતપ્ત તામ્રભૂમિ પર બાંધી ખેંચવું, જીવજંતુઓથી પીડા), અતિશીત અંધકાર, તથા નિકૃંતન/કાલસૂત્ર-ચક્ર જેવી યાતનાઓ (અધર્મથી સંગ્રહ કરનારાઓ માટે). તેઓ અસિપત્રવન (તલવાર-પાંદડાવન, છલભર્યું ઠંડું છાંયડું, યમના કૂતરા) અને તપ્તકુંભ/કૃતાવર્ત (ઉકળતા તેલના કડાહ)નું વર્ણન કરે છે. પછી અન્ય નરકોની યાદી આપી, નિશ્ચિત પાપો અને ભ્રષ્ટ આજીવિકાને નિશ્ચિત દંડ સાથે જોડીને કર્મફળની ક્રમબદ્ધ કારણતા દર્શાવે છે. નરક પછી જીવ પશુ અને માનવ જન્મોમાં પ્રવેશે છે; શેષ પુણ્ય-પાપ મુજબ ઉન્નતિ-પતન થાય છે. અંતે કામ, ક્રોધ, અહંકાર અને મનને આંતરિક ચોર કહી દેહધર્મ વિષે આગળના ઉપદેશનો સંકેત આપે છે।
Shlokas
Verse 1
और्ध्वदेहिकविधिकर्मविपाकयोर्वर्णनं नाम द्वितीयो ऽध्यायः सूत उवाच / एवमुत्साहितः पक्षी स्वरूपं निरयस्य तु / पप्रच्छनरकाण्येवं श्रुत्वा चोत्कूलितान्तरः
‘ઔર્ધ્વદેહિક વિધિ અને કર્મવિપાકનું વર્ણન’ નામે દ્વિતીય અધ્યાય. સૂત કહે છે—આ રીતે ઉત્સાહિત થયેલો પક્ષી (ગરુડ) નરકના સ્વરૂપ વિષે, અને આ પ્રમાણે સાંભળી અંતરમાં ઉથલપાથલ થયેલો, વિવિધ નરકો વિશે પૂછવા લાગ્યો.
Verse 2
गरुड उवाच / नरकाणां स्वरूपं मे वद येषु विकर्मिणः / पात्यन्ते दुः खभूयिष्ठास्तेषां भेदांश्च कीर्तय
ગરુડ બોલ્યા—જ્યાં નિષિદ્ધ કર્મ કરનારાઓને અતિ દુઃખ સાથે પાતાળવામાં આવે છે, તે નરકોનું સાચું સ્વરૂપ મને કહો; અને તેમના ભેદ-વિભાગો પણ વર્ણવો.
Verse 3
श्रीभगवानुवाच / नरकाणां सहस्राणि वर्तन्ते ह्यरुणानुज / शक्यं विस्तरतो नैव वक्तुं प्राधान्यतो ब्रुवे
શ્રીભગવાન બોલ્યા— હે અરુણાનુજ! નરકોના સહસ્રો પ્રકારો છે. તેમનું વિસ્તૃત વર્ણન શક્ય નથી; તેથી હું મુખ્ય વિભાગ પ્રમાણે કહું છું.
Verse 4
रौरवं नाम नरकं मुख्यं तद्वैनिबोध मे / रौरवे कूटसाक्षी तु याति यश्चानृती नरः
મારી પાસેથી જાણો— ‘રૌરવ’ નામનો નરક મુખ્ય છે. રૌરવમાં ખોટી સાક્ષી આપનાર અને અસત્ય બોલનાર મનુષ્ય જાય છે.
Verse 5
योजनानां सहस्रे द्वे रौरवो हि प्रमाणतः / जानुमात्रप्रमाणं तु तत्र गर्तं सुदुस्तरम्
પ્રમાણ મુજબ રૌરવ નરક બે હજાર યોજન જેટલો વિસ્તરેલો છે. ત્યાં ઘૂંટણ જેટલી ઊંડાઈનો એક ખાડો છે, છતાં તે પાર કરવો અતિ દુષ્કર છે.
Verse 6
तत्राङ्गारचयौघेन कृतं तद्धरणीसमम् / तत्राग्निना सुतीव्रेण तापिताङ्गारभूमिना
ત્યાં અંગારના વિશાળ ઢગલાથી ધરતી દહકતા કોયલાની શય્યા જેવી બની ગઈ છે. તે સ્થાને અતિ તીવ્ર અગ્નિથી તપ્ત અંગાર-ભૂમિ પર જીવ દાઝે છે.
Verse 7
तन्मध्ये पापकर्माणं विमुञ्चन्ति यमानुगाः / स दह्यमानस्तीव्रेण वह्निना परिधावति
તેના મધ્યમાં યમના અનુચરો પાપકર્મ કરનારને છોડે છે. તે તીવ્ર અગ્નિથી દાઝતો વ્યથિત થઈ અહીં-ત્યાં દોડે છે.
Verse 8
पदेपदे च पादो ऽस्य स्फुट्यते शीर्यते पुनः / अहोरात्रेणोद्धरणं पादन्यासेन गच्छति
દરેક પગલે તેના પગ ફાટી જાય છે અને ફરી ફરી ચીરી જાય છે; અને માત્ર પગ મૂકવાથી જ તે એટલું જ અંતર આગળ વધે છે જેટલું એક આખા દિવસ-રાતમાં પાર થાય।
Verse 9
एवं सहस्रं विस्तीर्णं योजनानां विमुच्यते / ततो ऽन्यत्पापशुद्ध्यर्थं तादृङ्निरयमृच्छति
આ રીતે હજાર યોજન વિસ્તૃત એવા પ્રદેશમાંથી મુક્ત થયા પછી, જીવ અન્ય પાપોની શુદ્ધિ માટે એ જ પ્રકારના બીજા નરકમાં જાય છે।
Verse 10
रौरवस्ते समाख्यातः प्रथमो नरको मया / महारौरवसंज्ञं तु शृणुष्व नरकं खग
આ રીતે મેં તને રૌરવ—પ્રથમ નરક—વર્ણવ્યો. હવે, હે ખગ ગરુડ, ‘મહારૌરવ’ નામના નરકને સાંભળ।
Verse 11
योजनानां सहस्राणि सन्ति पञ्च समन्ततः / तत्र ताम्रमयी भूमिरधस्तस्या हुताशनः
તે ચારેય તરફ પાંચ હજાર યોજન સુધી વિસ્તરેલું છે. ત્યાં ભૂમિ તાંબાની બનેલી છે અને તેના નીચે હુતાશન—ભક્ષક અગ્નિ—વિરાજે છે।
Verse 12
तया तपन्त्या सा सर्वा प्रोद्यद्विद्युत्समप्रभा / विभाव्यते महारौद्रा पापिनां दर्शनादिषु
તે દહકતા તાપથી દગ્ધ થઈ તે સમગ્ર પ્રદેશ ઉદયમાન વીજળી સમાન તેજસ્વી દેખાય છે; અને પાપીઓને દર્શનાદિ અનુભવોમાં તે અતિ ભયંકર અને ઉગ્ર રૂપે પ્રતીત થાય છે।
Verse 13
तस्यां बद्धकराभ्यां च पद्भ्यां चैव यमानुगैः / मुच्यते पापकृन्मध्ये लुण्ठमानः स गच्छति
ત્યાં યમદૂતોએ તેના હાથ-પગ બાંધીને તેને પાપીઓની વચ્ચે ફેંકી દે છે; તે દુઃખથી તડફડતો-લોટતો આગળ ઘસેડાઈ જાય છે।
Verse 14
काकैर्बकैर्वृकोलूकैर्मशकैर्वृश्चिकैस्तथा / भक्ष्यमाणैस्तथा रौद्रैर्गतो मार्गे विकृष्यते
માર્ગમાં તેને ઘસેડીને લઈ જાય છે; કાગડા, બગલા, વાઘિયા/ભેડિયા, ઘુવડ, મચ્છર, વિચ્છુ અને અન્ય ક્રૂર પ્રાણીઓ તેને કાટકૂટી ખાઈને સતાવે છે।
Verse 15
दह्यमानो गतमतिर्भ्रान्तस्तातेति चाकुलः / वदत्यसकृदुद्वग्नो न शान्तिमधिगच्छति
દુઃખની આગમાં દહાતો, બુદ્ધિ ગુમાવી ભ્રમિત થઈ, તે વ્યાકુળ થઈ ‘પિતા!’ કહી બૂમ પાડે છે; વારંવાર ભયથી કંપીને તેને શાંતિ મળતી નથી।
Verse 16
एवं तस्मान्नरैर्मोक्षस्त्वतिक्रान्तैरवाप्यते / वर्षायुतायुतैः पापं यैः कृतं दुष्टबुद्धिभिः
અતએવ આવા પાપકર્મને વટાવી ગયેલા મનુષ્યોને જ મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે; પરંતુ દुष્ટબુદ્ધિથી અસંખ્ય યુગો સુધી પાપ કરનારને મુક્તિ સહેલાઈથી મળતી નથી।
Verse 17
तथान्यस्तु ततो नाम सो ऽतिशीतः स्वभावतः / महारौरववद्दीर्घस्तथान्धतमसा वृतः
પછી ‘તતો’ નામનું બીજું નરક છે, જે સ્વભાવથી અતિશય શીતળ છે; તે મહારૌરવની જેમ દીર્ઘ અને વિશાળ છે તથા ઘોર અંધકારથી ઢંકાયેલું છે।
Verse 18
शीतार्तास्तत्र बध्यन्ते नरास्तमसि दारुणे / परस्परं समासाद्य परिरभ्याश्रयन्ति ते
ત્યાં ભયંકર અંધકારમાં શીતથી પીડિત નરોએ કડક બંધન સહન કરવું પડે છે. પરસ્પર નજીક આવી તેઓ આલિંગન કરીને એકબીજામાં આશ્રય શોધે છે.
Verse 19
दन्तास्तेषां च भज्यन्ते शीतार्तिपरिकम्पिताः / क्षुतृषातिबलाः पक्षिन्नथ तत्राप्युपदवाः
શીતવેદનાથી ભારે કંપતા તેમના દાંત તૂટી જાય છે. હે પક્ષી (ગરુડ), તીવ્ર ભૂખ અને તરસથી દબાયેલા તેઓ ત્યાં પણ વધુ ઉપદવો સહે છે.
Verse 20
हिमखण्डवहो वायुभिनत्त्यस्थीनि दारुणः / मज्जासृगस्थिगलितमश्रन्त्यत्र क्षुधान्विताः
હિમખંડો વહન કરતો ક્રૂર પવન તેમની હાડકાંને ચીરી નાખે છે. અહીં ભૂખથી વ્યાકુળ થઈ તેઓ મજ્જા, રક્ત અને અસ્થિમાંથી ગળી ટપકતું દ્રવ ચાટી લે છે.
Verse 21
आलिङ्ग्यमाना भ्राम्यन्ते परस्परसमागमे / एवं तत्रापि सुमहान्क्लेशस्तमसि मानवैः
પરસ્પર મળતાં જ તેઓ એકબીજાને આલિંગન કરીને ગૂંચવણમાં ભટકતા રહે છે. આ રીતે તે અંધકારમાં મનુષ્યોને અતિ મહાન ક્લેશ સહન કરવો પડે છે.
Verse 22
प्राप्यते शकुनिश्रेष्ठ यो बहूकृतसञ्चयः / निकृन्तन इति ख्यातस्ततो ऽन्यो नरकोत्तमः
હે શકુનિશ્રેષ્ઠ (ગરુડ), જે અનેક દુષ્કર્મો કરીને બહુ મોટો સંગ્રહ કરે છે, તે ‘નિકૃંતન’ નામે પ્રસિદ્ધ નરકને પામે છે. તેના પરે બીજો એક શ્રેષ્ઠ નરક છે.
Verse 23
कुलालचक्राणि तत्र भ्राम्यन्त्यविरतं खग / तेष्वापाष्ये निकृष्यन्ते कालसूत्रेण मानवाः
હે ખગ (ગરુડ), ત્યાં કુંભારનાં ચક્રો અવિરત ફરતાં રહે છે; અને ‘કાલસૂત્ર’ નામના પાશથી મનુષ્યોને ખેંચી ને તેના પર ઘસડવામાં આવે છે।
Verse 24
यमानुमाङ्गुलिस्थेन आपादतलमस्तकम् / न चैषां जीवितभ्रंशो जायते पक्षिसत्तम
હે પક્ષિશ્રેષ્ઠ, યમના આંગળીનાં માપથી પગનાં તળિયાથી માથાના શિખર સુધી માપવામાં આવે તોય તેમનો પ્રાણનાશ થતો નથી।
Verse 25
छिन्नानि तेषां शतशः खण्डान्यैक्यं व्रजन्ति हि / एवं वर्षसहस्राणि भ्राम्यन्ते पापकर्मिणः
તેમનાં શરીર સૈંકડો ટુકડાઓમાં કપાઈ જાય તોય તે ખંડો ફરી ફરી એક થઈ જાય છે; આ રીતે પાપકર્મી હજારો વર્ષો સુધી ભટકે છે।
Verse 26
तावद्यावदशेषं च तत्पापं संक्षयं गतम् / अप्रातष्ठं च नरकं शृणुष्व गदतो मम
જ્યાં સુધી તે પાપ સંપૂર્ણ રીતે ક્ષય પામતું નથી, ત્યાં સુધી તે નરકાવસ્થા વિરામ વિના રહે છે; હું જે કહું છું તે સાંભળો।
Verse 27
तत्रस्थैर्नारकैर्दुः खमसह्यमनुभूयते / तान्येव तत्र चक्राणि घटीयन्त्राणि चान्यतः
નરકમાં રહેલા જીવો ત્યાં અસહ્ય દુઃખ અનુભવે છે; અને ત્યાં જ વિવિધ સ્થળોએ એ જ ચક્રો તથા ઘટી-યંત્રો (પાણીના ચક્ર જેવા યંત્રો) સ્થાપિત છે।
Verse 28
दुः खस्य हेतुभूतानि पापकर्मकृतां नृणाम् / चक्रेष्वारोपिताः केचिद्भाम्यन्ते तत्र मानवाः
ત્યાં પાપકર્મ કરનાર મનુષ્યોના દુઃખનું કારણ બનેલા પાપફળથી કેટલાક માનવો ચક્રો પર બાંધીને ઘુમાવવામાં આવે છે।
Verse 29
यावद्वर्षसहस्राणि न तेषां स्थितिरन्तरा / घटीयन्त्रेषु बद्वा ये बद्धा तोयवटी यथा
કર્મ મુજબ જેટલા હજારો વર્ષો, તેટલા સમય સુધી તેમને વચ્ચે કોઈ વિરામ નથી; ઘટી-યંત્રોમાં બંધાઈ, પાણી ઉઠાવવાના યંત્રની ચામડાની થેલી જેમ દૃઢ રીતે બંધાયેલા રહે છે।
Verse 30
भ्राम्यन्ते मानवा रक्तमुद्गिरन्तः पुनः पुनः / अन्त्रैर्मुखविनिष्क्रान्तैर्नेत्रैरन्त्रावलम्बिभैः
માનવો વારંવાર લોહી ઉગળતા ઉગળતા ભટકે છે; તેમની આંતરડાં મોઢેથી બહાર ખેંચાઈ આવે છે અને એ જ આંતરડાં પર તેમની આંખો લટકતી રહે છે।
Verse 31
दुः खानि प्राप्नुवन्तीह यान्यसह्यानि जन्तुभिः / असिपत्रवनं नाम नरकं शृणु चापरम्
અહીં જીવો અસહ્ય, સહન ન થતી પીડાઓ ભોગવે છે; હવે ‘અસિપત્રવન’ નામના બીજા નરકને સાંભળો—તલવાર સમાન પાંદડાવાળું વન।
Verse 32
योजनानां सहस्रं यो ज्वलत्यग्न्याशृतावनिः / सप्ततीव्रकराश्चैण्डर्यत्र तीव्र सुदारुणे
ત્યાં અગ્નિથી ભરેલી ભૂમિ હજાર યોજન સુધી ધધકે છે; અને ત્યાં આદિત્ય સત્તર અત્યંત દહનકારી કિરણો સાથે પ્રચંડ અને અતિ ભયાનક બને છે।
Verse 33
प्रतपन्ति सदा तत्र प्राणिनो नरकौकसः / तन्मध्ये चरणं शीतस्निग्धपत्रं विभाष्यते
ત્યાં નરકવાસી પ્રાણીઓ સદા દહે છે. પરંતુ તેના મધ્યમાં ‘ચરણ’ નામનો પ્રદેશ કહેવાય છે, જ્યાં શીતળ, સ્નિગ્ધ અને તેજસ્વી પાંદડાં છે.
Verse 34
पत्राणि यत्र खण्डानि फलानां पक्षिसत्तम / श्वानश्च तत्र सुबलाश्चरन्त्यामिषभोजनाः
હે પક્ષિશ્રેષ્ઠ! ત્યાં પાંદડાં ખંડ-ખંડ છે અને ફળો પણ તૂટેલા ટુકડાઓમાં છે; અને ત્યાં અતિબલવાન કૂતરાં માંસભોજી બનીને ફરતા રહે છે.
Verse 35
महावक्त्रा महादंष्ट्रा व्याघ्रा इव महाबलाः / ततश्च वनमालोक्य शिशिरच्छायमग्रतः
તેઓ વિશાળ મુખ અને મોટા દાંતવાળા, વાઘ જેવા મહાબલવાન દેખાય છે. પછી આગળ શીતળ છાયાવાળું વન જોઈને (તે આગળ વધે છે).
Verse 36
प्रयान्ति प्राणिनस्तत्र क्षुत्तापपरिपीडिताः / मातर्भ्रातस्तात इति क्रन्दमानाः सुदुः खिताः
ત્યાં પ્રાણીઓ ભૂખ અને બળતી તરસથી પીડાઈ આગળ વધે છે; અને અત્યંત દુઃખમાં ‘મા! ભાઈ! પિતા!’ કહી રડતાં રહે છે.
Verse 37
दह्यमानाङ्घ्रियुगला धरणिस्थेन वह्निना / तेषां गतानां तत्रापि अति शीतिः समीरणः
ધરતીમાંથી ઊઠતી અગ્નિથી તેમના બંને પગ બળે છે; અને તેઓ આગળ વધે ત્યારે ત્યાં પણ અતિશીત પવન તેમને સ્પર્શે છે.
Verse 38
प्रवाति तेन पात्यन्ते तेषां खड्गास्तथोपरि / छिन्नाः पतन्ति ते भूमौ ज्वलत्पावकसंचये
તે પ્રચંડ પવનના વેગથી તેમના ઉપરના ખડ્ગો નીચે ફેંકાઈ પડે છે. છિન્ન થયેલા તે ખડ્ગો ધરતી પર પડી જ્વલંત અગ્નિ-સંચયમાં જઈ પડે છે.
Verse 39
लेलिह्यमाने चान्यत्र तप्ताशेषमहीतले / सारमेयाश्च ते शीघ्रं शातयन्ति शरीरतः
અન્યત્ર તાપથી દગ્ધ થયેલી ધરતી પર તે તડફડતો અને જીભ ફેરવતો રહે છે; ત્યારે યમના સારમેય કૂતરા ઝડપથી તેના શરીરને ફાડી ચીરી નાખે છે.
Verse 40
तेषां खण्डान्यनेकानि रुदतामतिभीषणे / असिपत्रवनं तात मयैतत्परिकीर्तितम्
તે અતિ ભયંકર સ્થાને તેઓ રડતા-વિલપતા હોય ત્યારે તેમના દેહના અનેક ખંડો દેખાય છે. હે તાત, આને જ મેં ‘અસિપત્રવન’—ખડ્ગ-પત્રોનું વન—કહ્યું છે.
Verse 41
अतः परं भीमतरं तप्तकुंभं निबोध मे / समन्ततस्तप्तकुम्भा वह्निज्वालासमन्विताः
હવે મારી પાસેથી ‘તપ્તકુંભ’ નામની વધુ ભયંકર યાતના જાણ. ચારે તરફ તપ્ત કુંભો છે, અને તેમની સાથે અગ્નિજ્વાળાઓ ભભૂકી રહી છે.
Verse 42
ज्वलदग्निचयास्तप्ततैलायश्चूर्णपूरिताः / एषु दुष्कृतकर्माणो याम्यैः क्षिप्ता ह्यधोमुखाः
તે ખાડાઓ જ્વલંત અગ્નિ-રાશિ, ઉકળતા તેલ અને લોખંડના ચૂર્ણથી ભરેલા છે. દુષ્કર્મ કરનારાઓને યમદૂતોએ અધોમુખ કરીને તેમાં ફેંકી દે છે.
Verse 43
क्वाथ्यन्ते विस्फुटद्गात्रा गलन्मज्जाजलान्विताः / स्फुटत्कपालेनत्रास्थिच्छिद्यमाना विभीषणैः
તેમના શરીરો ફાટી જાય છે, મજ્જા ઓગળીને વહેવા લાગે છે, ખોપરી ફાટી જાય છે અને ભયાનક યમદૂતો તેમને કાપી નાખે છે.
Verse 44
गृध्रैरुत्पाट्य मुच्यन्ते पुनस्तेष्वेव वेगितैः / पुनश्चिमचिमायन्ते तैलनैक्यं व्रजन्ति च
ગીધ તેમને ચૂંથીને છોડી દે છે, ફરીથી વેગથી તેમના પર તરાપ મારે છે. તેઓ તેલમાં ફરીથી તતડે છે અને તેલ સાથે એક થઈ જાય છે.
Verse 45
द्रवीभूतैः शिरोगात्रैः स्नायुमांसत्वगास्थिभिः / ततो याम्यैर्नरैराशु दर्व्याघट्टनघट्टिताः
માથું, અંગો, સ્નાયુઓ, માંસ, ચામડી અને હાડકાં ઓગળી ગયા પછી, યમદૂતો તેમને કડછીથી હલાવીને પીસી નાખે છે.
Verse 46
कृतावर्ते महातैले क्वाथ्यन्ते पापकर्मिणः / एष ते विस्तरेणोक्तस्तप्तकुम्भो मया खग
હે ખગ (ગરુડ)! તે મહાતેલના વમળમાં પાપીઓને ઉકાળવામાં આવે છે. મેં તને 'તપ્તકુંભ' નરકનું વિગતવાર વર્ણન કર્યું છે.
Verse 47
आदिमो रौरवः प्रोक्तो महारौरवको ऽपरः / अतिशीतस्तृतीयस्तु चतुर्थो हि निकृन्तनः
પહેલું નરક 'રૌરવ' કહેવાય છે, બીજું 'મહારૌરવ' છે. ત્રીજું 'અતિશીત' અને ચોથું 'નિકૃંતન' છે.
Verse 48
अप्रतिष्ठः पञ्चमः स्यादसिपत्रवनो ऽपरः / सप्तमस्तप्तकुम्भस्तु सप्तैते नरका मताः
‘અપ્રતિષ્ઠ’ પાંચમો નરક કહેવાય છે; બીજો ‘અસિપત્રવન’ (તલવાર જેવી પાંદડાવાળો વન) છે. સાતમો ‘તપ્તકુંભ’; આ સાત નરક માનવામાં આવે છે.
Verse 49
श्रूयन्तेन्यान्यपि तथा नरकाणि नराधमाः / कर्मणां तारतम्येन तेषुतेषु पतन्ति हि
આ રીતે અન્ય નરકોનું પણ વર્ણન સાંભળવામાં આવે છે; મનુષ્યોમાં અધમ લોકો પોતાના કર્મોના તારતમ્ય પ્રમાણે તે તે નરકમાં પડે છે.
Verse 50
तथा हि नरको रोधः शूकरस्ताल एव च / तप्तकुम्भो महाज्वालः शबलो ऽथ विमोहनः
નિશ્ચયે આ નરકો છે—‘નરક’, ‘રોધ’, ‘શૂકર’ અને ‘તાલ’; તેમજ ‘તપ્તકુંભ’, ‘મહાજ્વાલ’, ‘શબલ’ અને ‘વિમોહન’.
Verse 51
क्रिमिश्च क्रिमभक्षश्च लालाभक्षो विषञ्जनः / अधः शिराः पूयवहो रुधिरान्धश्च विड्रभुजः
તે લોકમાં ‘ક્રિમિ’, ‘ક્રિમભક્ષ’, ‘લાલાભક્ષ’ અને ‘વિષઞ્જન’; તેમજ ‘અધઃશિરા’, ‘પૂયવહ’, ‘રુધિરાન્ધ’ અને ‘વિડ્રભુજ’ નામના દંડભોગી પ્રાણી કહેવાય છે.
Verse 52
तथा वैतरणी सू (मू) मसिपत्रवनं तथा / अग्निज्वालो महाघोरः सन्दंशो वाप्यभोजनः
તે જ રીતે ‘વૈતરણિ’ (યાતનાની નદી) છે અને ‘અસિપત્રવન’ પણ છે. ‘અગ્નિજ્વાલ’ નામની દહકતી જ્વાળા, અતિઘોર ‘સન્દંશ’, તેમજ ‘વાપ્યભોજન’ નામની શિક્ષા પણ છે.
Verse 53
तमश्च कालसूत्रं च लोहश्चाप्यभिदस्तथा / अप्रतिष्ठो ऽप्यवीचिश्च नरका एवमादयः
તમસ, કાલસૂત્ર, લોહ અને અભિદ; તેમજ અપ્રતિષ્ઠ અને અવીચિ—આદિ નરકો કહેવાય છે.
Verse 54
तामसा नरकाः सर्वे यमस्य विषये स्थिताः / येषु दुष्कृतकर्माणः पतन्ति हि पृथक्पृथक्
આ બધા નરકો સ્વભાવથી તમોમય છે અને યમના અધિકારક્ષેત્રમાં સ્થિત છે; જેમાં દુષ્કર્મ કરનારાઓ પોતાના કર્મ અનુસાર અલગ અલગ પડે છે.
Verse 55
भूमेरधस्तात्ते सर्वे रौरवाद्याः प्रकीर्तिताः / रोघो गोघ्नो भ्रूणहा च अग्निदाता नरः पतेत्
પૃથ્વીના નીચે રૌરવ વગેરે બધા નરકો પ્રખ્યાત છે. રોગ ફેલાવનાર, ગોહંતક, ભ્રૂણહંતક અને જે મનુષ્યને અગ્નિને સોંપે—એવો નર તેમાં પડે છે.
Verse 56
सूकरे ब्रह्महा मज्जेत्सुरापः स्वर्णतस्करः / ताले पतेत्क्षत्त्रहन्ता हत्वा वैश्यं च दुर्गतिः
બ્રાહ્મણહંતક સૂકર યોનિમાં ડૂબે છે. સૂરાપાન કરનાર સ્વર્ણચોર બને છે. ક્ષત્રિયહંતક તાડવૃક્ષમાં સ્થાવર જન્મે પડે છે; અને વૈશ્યહંતક દુર્ગતિ પામે છે.
Verse 57
ब्रह्महत्यां च यः कुर्याद्यश्च स्याद्गुरुतल्पगः / स्वसृगामी तप्तकुम्भी तथा राजभटो ऽनृती
જે બ્રહ્મહત્યા કરે, જે ગુરુની શય્યા ભંગ કરે, અને જે પોતાની બહેન પાસે ગમન કરે—એવા લોકો તપ્તકુંભી નરકમાં જાય છે; તેમજ અસત્ય બોલનાર રાજભટ પણ ત્યાં જાય છે.
Verse 58
तप्तलोहैश्च विक्रेता तथा बन्धनरक्षिता / माध्वी विक्रयकर्तां च यस्तु भक्तं परित्यजेत्
તપ્ત લોખંડનો વેચનાર, બંધનમાં રહેલા કેદીઓનો રક્ષક, મધ્ય (મદિરા)નો વેપારી, અને જે પોતાના ભક્ત આશ્રિતને ત્યજી દે—એ બધા પાપી ગણાય છે અને મૃત્યુ પછી દંડને પાત્ર થાય છે।
Verse 59
महाज्वाली दुहितरं स्नुषां गच्छति यस्तु वै / वेदो विक्रीयते यैश्च वेदं दूषयते तु यः
જે પોતાની દીકરી અથવા વહુ પાસે અઘોર રીતે જાય છે, તે ‘મહાજ્વાલી’ નામની પ્રચંડ જ્વાળામાં પડે છે. તેમજ જે વેદને વેચે છે અને જે વેદને દૂષિત કરે છે—તે પણ તેવી જ સજા ભોગવે છે।
Verse 60
गुरुं चैवावमन्यन्ते वाक्शरैस्ताडयन्ति च / अगम्यागामी च नरो नरकं शबलं व्रजेत्
જે ગુરુનું અપમાન કરે અને વાણીના બાણોથી તેને ઘાયલ કરે, તથા જે અગમ્ય (નિષિદ્ધ) સંબંધમાં જાય—તે ‘શબલ’ નામના ભયંકર નરકને પામે છે।
Verse 61
विमोहे पतते शूरे मर्यादां यो भिनत्ति वै / दुरिष्टं कुरुते यस्तु कृमिभक्षं प्रपद्यते
શૂર પુરુષ પણ મોહમાં પડી જાય છે; અને જે ધર્મમર્યાદા તોડે છે તથા જે દુષ્કર્મ કરે છે—તે કીડાઓના આહાર બનવાની ગતિને પામે છે।
Verse 62
देवब्राह्मणविद्वेष्टा लालाभक्षे पतत्यपि / कुण्डकर्ता कुलालश्च न्यासहर्ता चिकित्सकः
જે દેવો અને બ્રાહ્મણો પ્રત્યે દ્વેષ રાખે છે, તે અશુદ્ધ ‘લાલાભક્ષ્ય’ પર જીવતો હોવા છતાં પતિત થાય છે. તેમજ કુંડ બનાવનાર, કુંભાર, ન્યાસ (અમાનત) હરણ કરનાર, અને કપટી વૈદ્ય—એ પણ પતિત ગણાય છે।
Verse 63
आरामेष्वग्निदाता च एते यान्ति विषञ्जने / असत्प्रतिग्रही यस्तु तथैवायाज्ययाजकः
જે ઉપવન અને ઉદ્યાનોમાં અગ્નિ પ્રજ્વલિત કરે છે, તે નीरસ અને શૂન્ય પ્રદેશમાં જાય છે. તેમ જ અયોગ્ય પાસેથી દાન સ્વીકારનાર અને અયાજ્ય માટે યજ્ઞ કરાવનાર પુરોહિત પણ એ જ ગતિ પામે છે.
Verse 64
न क्षत्त्रैर्जोवते यस्तु नरो गच्छेदधोमुखम् / क्षीरं सुरां च मासं लाक्षां गन्धं रसं तिलान्
જે મનુષ્ય ધર્મસેવા અને નિયમથી જીવન નથી જીવતો, તેને અધોમુખ કરીને નીચલા લોકોમાં લઈ જવાય છે. તેમજ દૂધ, મદિરા, માંસ, લાખ, સુગંધ, રસભોગ અને તલ વગેરેનો દુરુપયોગ કરનાર પાપફળ ભોગવે છે.
Verse 65
एवमादीनि विक्रीणन् घोरे पूयवहे पतेत् / यः कुक्कुटान्निबध्नाति मार्जारान् सूकरांश्च तान् / पक्षिणश्च मृगांश्छा गान्सो ऽप्येवं नरकं व्रजेत्
આવી વસ્તુઓનું વેચાણ કરનાર ભયંકર ‘પૂયવહ’ નરકમાં પડે છે. તેમજ જે કૂકડા, બિલાડા, ડુક્કર, પક્ષી, મૃગ અને બકરાંને બાંધીને પીડા આપે છે, તે પણ એવો જ નરક પામે છે.
Verse 66
आजाविको माहिषिकस्तथा चक्री ध्वजी च यः / रङ्गोपजीविको विप्रः शाकुनिर्ग्रामयाजकः
બકરાંનો પાલક, ભેંસોનો પાલક, ચક્ર અને ધ્વજ વેચી/પ્રદર્શિત કરીને જીવિકાર্জન કરનાર, રંગમંચથી જીવતો બ્રાહ્મણ, शकુન કહેનાર, અને ગામમાં ભાડે વિધિ-યજ્ઞ કરાવનાર—આ બધાં નિંદ્ય જીવિકા ગણાય છે.
Verse 67
अगारदाही गरदः कुण्डाशी सोमविक्रयी / सुरापो मांसभक्षी च तथा च पशुघातकः
ઘર સળગાવનાર, વિષ આપનાર, નિષિદ્ધ કુંડની અગ્નિમાંથી ભોજન કરીને જીવતો, સોમ વેચનાર, મદ્યપ, માંસભક્ષી અને પશુઘાતક—આ બધા મહાપાપી કહેવાય છે.
Verse 68
रुधिरान्धे पतन्त्येते पतन्त्येते एवमाहुर्मनीषिणः / उपविष्टन्त्वेकपङ्क्त्यां विषं सम्भोजयन्ति ये
મનીષીઓ કહે છે કે આવા લોકો ‘રુધિરાન્ધ’ નામના નરકમાં પડે છે—હા, નિશ્ચયે પડે છે. જે એક જ પંક્તિમાં બેસીને બીજાને વિષ ભોજન કરાવે છે, તેઓ જ ત્યાં પતિત થાય છે.
Verse 69
पतन्ति निरये घोरे विड्भुजे नात्र संशयः / मधुग्राहो वैतरणीमाक्रोशी मूत्रसंज्ञके
તેઓ ‘વિડ્ભુજ’ નામના ભયંકર નરકમાં પડે છે—એમાં શંકા નથી. તેમજ ‘મધુગ્રાહ’, ‘વૈતરણિ’ નદી, ‘આક્રોશી’ અને ‘મૂત્ર’ નામના નરકોમાં પણ તેઓ ફેંકાય છે.
Verse 70
असिपत्रवने ऽसौची क्रोधनश्च एतेदपि / अग्निज्वालां मृगव्याधो भोज्यते यत्र वायसैः
તલવાર જેવી પાંદડાવાળું ‘અસિપત્રવન’માં અશુચિ અને ક્રોધી જન દંડ પામે છે. તેમ જ મૃગવ્યાધ (શિકારી) અગ્નિજ્વાળાઓ વચ્ચે પીડાય છે, જ્યાં કાગડાં તેને ફાડી ખાય છે.
Verse 71
इज्यायां व्रतलोपाच्च सन्दंशे नरके पतेत् / स्कन्दन्ते यदि वा स्वप्ने यतिनो ब्रह्मचारिणः
યજ્ઞ-પૂજાની અવગણના અને વ્રતભંગથી મનુષ્ય ‘સંદંશ’ નામના નરકમાં પડે છે. તેમજ યતિ કે બ્રહ્મચારી સ્વપ્નમાં પણ સ્ખલિત થાય તો તે પણ નિયમભ્રંશ—પતન—ગણાય છે.
Verse 72
पुत्रैरध्यापिता ये च पुत्रैराज्ञापिताश्च ये / ते सर्वे नरकं यान्ति निरयं चाप्यभोजनम्
જે પુત્રો દ્વારા પોષાય છે (અન્ન મેળવે છે) અને જે પુત્રોની આજ્ઞા હેઠળ રહે છે—તે બધા નરકમાં જાય છે; તે નિરયમાં પણ, જ્યાં ભોજનનો અભાવ રહે છે.
Verse 73
वर्णाश्रमविरुद्धानि क्रोधहर्षसमन्विताः / कर्माणि ये तु कुर्वन्ति सर्वे निरयवासिनः
જેઓ ક્રોધ અને હર્ષથી પ્રેરાઈને વર્ણાશ્રમ વિરુદ્ધ કર્મો કરે છે, તેઓ તમામ નરકવાસી બને છે.
Verse 74
उपरिष्टात्स्थितो घोर उष्णात्मा रौरवो महान् / सुदारुणः सुशीतात्मा तस्या धस्तामसः स्मृतः
ઉપર ભયંકર અને ઉષ્ણ સ્વભાવવાળું 'મહારૌરવ' નરક છે. તેની નીચે અત્યંત દારુણ અને શીતળ સ્વભાવવાળું 'તામિસ્ર' નરક આવેલું છે.
Verse 75
एवमादिक्रमेणैव सर्वे ऽधो ऽधः परिस्थिताः / दुः खोत्कर्षश्च सर्वेषु कर्मस्वपि निमित्ततः
આ જ ક્રમમાં તે બધા નરકો એકની નીચે એક સ્થિત છે. કર્મોના નિમિત્તથી જ તે બધામાં દુઃખની માત્રા વધતી જાય છે.
Verse 76
सुखोत्कर्षश्च सर्वत्र धर्मस्येहनिमिततः / पश्यन्तिनरकान्देवा ह्यधोवक्त्रान्सुदारुणान्
અહીં ધર્મના પ્રતાપે સર્વત્ર સુખની વૃદ્ધિ થાય છે. દેવતાઓ નીચે મુખવાળા તે અત્યંત ભયાનક નરકોને જુએ છે.
Verse 77
नारकाश्चापि ते देवान्सर्वान्पश्यन्ति ऊर्ध्वगान् / एतान्यान्यानि शतशो नरकाणि वियद्गते
નરકવાસી જીવો પણ ઉપર વિચરતા સર્વ દેવોને જુએ છે. આકાશમાર્ગે જતાં તેઓ આ અને બીજા સેંકડો નરકોને જુએ છે.
Verse 78
दिनेदिने तु नरके पच्यते दह्यतेन्यतः / शीर्यते भिद्यते ऽन्यत्र चूर्यते क्लिद्यतेन्यतः
દિવસે દિવસે નરકમાં પાપી ક્યાંક ઉકાળવામાં આવે છે, ક્યાંક દહન થાય છે; અન્યત્ર તે સૂકાઈ ક્ષીણ થાય છે, અન્યત્ર ફાડી નાખવામાં આવે છે; ક્યાંક ચૂરચૂર થાય છે, અને અન્યત્ર સડીને પૂયથી ભરાઈ જાય છે।
Verse 79
क्वथ्यते दीप्यते ऽन्यत्र तथा वातहतो ऽन्यतः / एकं दिनं वर्षशतप्रमाणं नरके भवेत्
ક્યાંક તેને ઉકાળવામાં આવે છે, ક્યાંક અગ્નિમાં પ્રજ્વલિત કરવામાં આવે છે; અને ક્યાંક પ્રચંડ પવનના આઘાતથી પીડિત કરવામાં આવે છે। નરકમાં એક દિવસ જ સો વર્ષના પ્રમાણ સમાન બને છે।
Verse 80
ततः सर्वेषु निस्तीर्णः पापी तिर्यक्त्वमश्नते / कृमिकीटपतङ्गेषु स्थावरैकशफेषु च
પછી તે બધું પાર કરીને પાપી તિર્યક્-યોનિ ભોગવે છે—કૃમિ, કીટ અને પક્ષીઓમાં; તેમજ સ્થાવર યોનિઓમાં અને એકખુરવાળા પ્રાણીઓમાં પણ દેહ ધારણ કરે છે।
Verse 81
गत्वा वनगजाढ्येषु गोष्वषु तथैव च / खरो ऽश्वो ऽश्वतरो गौरः शरभश्चमरी तथा
વનહાથીઓથી ભરેલા ઝુંડોમાં અને તેમ જ ગાયો વચ્ચે જન્મ લઈને, તે ગધેડો, ઘોડો, ખચ્ચર, બળદ; તેમજ શરભ અને ચમરી પણ બને છે।
Verse 82
एते चैकशफाः षट् च शृणु पञ्चनखानतः / अन्यासु बहुपापासु दुः खदासु च यो निषु
આ છ એકખુરવાળા પ્રાણી છે; હવે પાંચ નખવાળાં પ્રાણીઓ વિષે સાંભળો। અન્ય અનેક પાપભરેલી અને દુઃખદાયી યોનિઓમાં પણ જીવ પોતાના કર્મ અનુસાર જન્મ લે છે।
Verse 83
मानुष्यं प्राप्यते कुब्जो कुत्सितो वामनो ऽपि वा / चण्डालपुक्कसाद्यासु नरयोनिषु जायते
માનવજન્મ પ્રાપ્ત કરીને પણ કોઈ કુબડો, નિંદિત અથવા વામનરૂપે જન્મે છે; અથવા ચાંડાલ, પુક્કસ વગેરે નીચ નરયોનિઓમાં ઉત્પન્ન થાય છે.
Verse 84
मुहुर्गर्भे वसन्त्येव म्रियन्ते च मुहुर्मुहुः / अवशिष्टेन पापेन पुण्येन च समन्वितः
તેઓ વારંવાર ગર્ભમાં વસે છે અને વારંવાર મૃત્યુ પામે છે; કારણ કે દેહધારી અવશેષ પાપથી બંધાયેલો રહે છે અને પুণ્ય પણ સાથે જોડાયેલું રહે છે.
Verse 85
ततश्चारोहिणीं योनिं शूद्रवैश्यनृपादिकम् / विप्रदेवेन्द्रतां चापि कदाचिदधिरोहति
ત્યારબાદ તે જીવ ઊંચી યોનિમાં ચડે છે—ક્યારેક શૂદ્ર, વૈશ્ય, રાજા વગેરેમાં જન્મે છે; અને ક્યારેક બ્રાહ્મણત્વ, દેવત્વ અથવા ઇન્દ્રપદ પણ પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 86
एवं तु पापकर्माणो निरयेषु पतन्त्यधः / यथा पुण्यकृतो यान्ति तन्मे निगदतः शृणु
આ રીતે પાપકર્મ કરનારાઓ નરકોમાં અધઃપતિત થાય છે; અને પુણ્યકર્મ કરનારાઓ કેવી રીતે ગતિ પામે છે તે હું કહું છું—સાંભળો.
Verse 87
ते यमेन विनिर्दिष्टां योनिं पुण्यगतिं नराः / प्रगीतगन्धर्वगणा नृत्योत्सवसमाकुलाः
તે મનુષ્યો યમ દ્વારા નિર્દિષ્ટ પુણ્યગતિ અને પુનર્જન્મયોનિ પ્રાપ્ત કરે છે; જ્યાં ગંધર્વગણ ગાન કરે છે અને તે લોક નૃત્ય તથા ઉત્સવોથી ભરપૂર હોય છે.
Verse 88
हारनूपुरमाधुर्यैः शोभितान्यमलानि तु / प्रयान्त्याशु विमानानि दिव्यगन्धस्रगुज्ज्वलाः
હાર અને નૂપુરની મધુર શોભાથી અલંકૃત, નિર્મળ એવા તે દિવ્ય વિમાનો ઝડપથી આગળ વધે છે; દિવ્ય સુગંધિત પુષ્પમાળાઓથી તેજસ્વી છે.
Verse 89
तस्माच्च प्रच्युता राज्ञामन्येषां च महात्मनाम् / जायन्ते नीरुजां गेहे स द्वृत्तिपीरपालकाः
એથી રાજપદમાંથી તથા અન્ય મહાત્માઓની સ્થિતિમાંથી ચ્યૂત થયેલા લોકો નિરોગ લોકોના ઘરમાં જન્મે છે અને સેવાવૃત્તિથી જીવતા પાલક-પરિચારક બને છે.
Verse 90
भोगान्सम्प्राप्नुवन्त्युग्रांस्ततो यान्त्यूर्ध्वमन्यथा / अवरोहिणीं सम्प्राप्य पूर्ववद्यन्ति मानवाः
ઉગ્ર ભોગફળ ભોગવીને તેઓ પછી ઊર્ધ્વગતિ પામે છે; નહીંતર અવરોહિણી માર્ગ પ્રાપ્ત થતાં માનવો પૂર્વવત્ ફરી એ જ રીતે ચાલે છે.
Verse 91
जातस्य मृत्युलोके वै प्राणिनो मरणं ध्रुवम् / पापिष्ठानामदोमार्गाज्जीवो निष्क्रमते ध्रुवम्
મૃત્યુલોકમાં જન્મેલા પ્રાણી માટે મૃત્યુ નિશ્ચિત છે; અને અતિ પાપીઓનો જીવ ‘અધોમાર્ગ’ દ્વારા જ નિશ્ચયે નીકળે છે.
Verse 92
पृथिव्यां लीयते पृथ्वी आपश्चैव तथाप्सु च / तेजस्तेजसि लीयते समीरे च समीरणः
પૃથ્વી પૃથ્વીમાં લય પામે છે; જળ પણ જળમાં. તેજ તેજમાં લય પામે છે; અને વાયુ વાયુમાં સમાઈ જાય છે.
Verse 93
आकाशे च तथाकाशं सर्वव्यापि निशाकरे / तत्र कामस्तथा क्रोधः काये पञ्चेन्द्रियाणि च
આકાશમાં માત્ર આકાશ જ છે, જેમ રાત્રિમાં સર્વવ્યાપી ચંદ્રપ્રભા. ત્યાં પણ કામ અને ક્રોધ ઊઠે છે; અને દેહમાં પાંચ ઇન્દ્રિયો પણ વસે છે.
Verse 94
एते तार्क्ष्य समाख्याता देहे तिष्ठन्ति तस्कराः / कामः क्रोधो ह्यहङ्कारो मनस्तत्रैव नायकः
હે તાર્ક્ષ્ય (ગરુડ), આ વર્ણવાયું છે કે દેહમાં ચોર સમા વસે છે—કામ, ક્રોધ અને અહંકાર; અને ત્યાં મન તેમનો નાયક છે.
Verse 95
संहारश्चैव कालो ऽसौ पुण्यपापेन संयुतः / पञ्चेन्द्रियसमायुक्तः सकलैर्विबुधैः सह
એ જ કાળ સંહારક છે; તે પુણ્ય-પાપથી સંયુક્ત છે. તે પાંચ ઇન્દ્રિયો સાથે, સર્વ વિબુધો સાથે આગળ વધે છે.
Verse 96
प्रविशेत्स नवे देहे पृहे दरधे गुही यथा / शरीरे ये समासीनाः सर्वे वै सप्त धातवः
તે નવા દેહમાં એમ પ્રવેશે છે, જેમ કોઈ ઘર, ચીર અથવા ગુફામાં પ્રવેશે. શરીરમાં નિશ્ચયે સાતેય ધાતુઓ બેઠેલા છે.
Verse 97
षाट्कौशिको ह्ययं कायः सर्वे वाताश्च देहिनाम् / मूत्रं पुरीषं तद्योगाद्ये चान्ये व्याधयस्तथा
આ કાયાં છ કોશોથી બનેલી છે; અને સર્વ દેહધારીઓમાં વાયુઓના પ્રવાહ કાર્ય કરે છે. તેમના સંયોગથી મૂત્ર, પુરીષ તથા અન્ય વ્યાધિઓ પણ ઉત્પન્ન થાય છે.
Verse 98
पित्तं श्लेष्मा तथा मज्जा मांसं वै मेद एव च / अस्थि शुक्रं तथा स्नायुर्देहेन सह दह्यति
પિત્ત, શ્લેષ્મા, મજ્જા, માંસ અને મેદ; તેમજ અસ્થિ, શુક્ર અને સ્નાયુ પણ—બધું જ દેહ સાથે દહાઈ જાય છે.
Verse 99
एष ते कथितस्तार्क्ष्य विनासः सर्वदेहिनम् / कथयामि पुनस्तेषां शरीरं च यथा भवेत्
હે તાર્ક્ષ્ય (ગરુડ)! સર્વ દેહધારીઓનો આ વિનાશ (મૃત્યુ) મેં તને કહ્યો. હવે ફરી કહું છું—પછી તેમનું શરીર કેવી રીતે બને છે.
Verse 100
एकस्तम्बंस्नायुबद्धं स्थूणात्रयविभूषणम् / इन्द्रियैश्च समायुक्तं नवद्वारं शरीरकम्
આ શરીર એક જ સ્તંભ સમાન, સ્નાયુઓથી બંધાયેલું; ત્રણ થાંભલાઓથી શોભિત; ઇન્દ્રિયોથી યુક્ત—નવ દ્વારવાળું દેહ-ગૃહ છે.
Verse 101
विषयैश्च समाक्रान्तं कामक्रोधसमाकुलम् / रागद्वेषसमाकीर्णं तृष्णादुर्गमतस्करम्
વિષયોથી આક્રાંત, કામ અને ક્રોધથી વ્યાકુળ; રાગ-દ્વેષથી ભરેલું—‘તૃષ્ણા’ નામનો દુર્ગમ લૂંટારો તેને ભયંકર બનાવે છે, જેને પાર કરવું કઠિન છે.
Verse 102
लोभजालपरिच्छिन्नं मोहवस्त्रेण वेष्टितम् / सुबद्धं मायया चैतल्लोभेनाधिष्ठितं पुरम्
આ ‘પુર’ લોભના જાળથી ઘેરાયેલું, મોહના વસ્ત્રથી વળાયેલું; માયાથી દૃઢ રીતે બંધાયેલું—અને લોભ જ તેનો અધિષ્ઠાતા (શાસક) છે.
Verse 103
एतद्गुणसमाकीर्णं शरीरं सर्वदेहिनाम् / आत्मानं ये न जानन्ति ते नराः पशवः स्मृताः
સર્વ દેહધારીઓનું આ શરીર ગુણોથી મિશ્રિત છે. જે આત્માને નથી જાણતા, તેઓ મનુષ્ય હોવા છતાં ખરેખર પશુ સમાન ગણાય છે.
Verse 104
एवमेव समाख्यातं शरीरं ते चतुर्विधम् / चतुरशीतिलक्षाणि निर्मिता योनयः पुरा
હે ગરુડ! આ રીતે તને શરીર ચતુર્વિધ છે એમ સમજાવાયું; અને પ્રાચીન કાળે ચોર્યાસી લાખ યોનિઓ રચાઈ હતી.
Verse 105
उद्भिज्जाः स्वेदजाश्चैव अण्डजाश्च जरायुजाः / एतत्ते सर्वमाख्यातं निरयस्य प्रपञ्चतः
ઉદ્ભિજ્જ, સ્વેદજ, અંડજ અને જરાયુજ—નિરય (નરક)ના વિસ્તૃત પ્રકરણમાં આ બધું તને વિગતે સમજાવાયું છે.
Verse 106
अथयामि क्रमप्राप्तं प्रष्टु वा वर्तते स्पृहा
હવે હું ક્રમપ્રાપ્ત વિષયને આગળ કહું છું; અથવા જો પૂછવાની ઇચ્છા હોય તો તું પ્રશ્ન કરી શકે છે.
Frequently Asked Questions
Raurava is presented as a foremost naraka characterized by burning embers and scorching ground; the text explicitly assigns it to those who bear false witness and those who are untruthful.
It states that men fall into different narakas according to the gradation of their deeds, and that suffering increases progressively lower in the infernal order, shaped by the determining cause and motive behind actions.
In the narrative it functions as a specific naraka: deceptive cool shade draws the tormented, but sword-like leaves and falling blades sever bodies, while Yama’s dogs tear them—an embodied depiction of karmic consequence rather than a purely figurative image.
The text emphasizes continuity of experience until the sin is exhausted: bodies are cut into pieces yet reconstitute, indicating that the suffering persists without ‘release’ so long as the karmic residue remains operative.
After passing through many hell-experiences, the sinner is said to enter animal births (worms, insects, birds, hoofed and five-clawed creatures) and later human births of varying conditions, ascending or descending according to remaining sin and merit.