Adhyaya 17

Verse 1

प्रेतयात्रादिनिरूपणं नाम षोडशो ऽध्यायः गरुड उवाच / एको मे संशयो देव हृदये सम्प्रबाधते / श्रमणाः कस्य पुत्राश्च कथं यमपुरे स्थिताः

પ્રેતયાત્રા આદિનું નિરૂપણ—ષોડશ અધ્યાય. ગરુડ બોલ્યા—હે દેવ! મારા હૃદયમાં એક જ સંશય ઘેરો કંટાળો આપે છે: આ શ્રમણો કોના પુત્રો છે અને યમપુરીમાં કેવી રીતે સ્થિત છે?

Verse 2

मानुषैश्च कृतं कर्म कस्माज्जानन्ति ते प्रभो / कथं शृण्वन्ति ते सर्वे कस्माज्ज्ञानं समागतम्

હે પ્રભો! મનુષ્યો દ્વારા કરાયેલ કર્મને તેઓ કેવી રીતે જાણે છે? તેઓ બધા તેને કેવી રીતે સાંભળે છે? આ જ્ઞાન તેમને ક્યાંથી પ્રાપ્ત થયું છે?

Verse 3

कुत्र भुञ्जन्ति देवेश क्रथयस्व प्रसादतः / पक्षिराजवचः श्रुत्वा भगवान्वाक्यमब्रवीत्

હે દેવેશ! તેઓ ક્યાં ભોગ-પ્રસાદ ગ્રહણ કરે છે? કૃપા કરીને કહો. પક્ષિરાજ ગરુડના વચન સાંભળી ભગવાને ઉત્તર આપ્યો.

Verse 4

श्रीकृष्ण उवाच / शृणुष्व वचनं सत्यं सर्वेषां सौख्यदायकम् / तदहं कथयिष्यामि श्रवणानां विचेष्टितम्

શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા—સાંભળો, આ સત્ય વચન સર્વના સુખ-કલ્યાણદાયક છે. હવે હું પવિત્ર શ્રવણની વિધિ અને નિયમ સમજાવીશ.

Verse 5

एकीभूतं यदा सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् / क्षीरोदसागरे पूर्वं मयि सुप्ते जगत्पतौ

જ્યારે સ્થાવર-જંગમ સહિત સમગ્ર જગત એકરૂપ થઈ લય પામ્યું હતું, ત્યારે પૂર્વે ક્ષીરસાગરમાં હું, જગત્પતિ, યોગનિદ્રામાં શયન કરતો હતો.

Verse 6

नाभिस्थोजस्तपस्तेपे वर्षाणि सुबहून्यपि / एकीभूतं जगत्सृष्टं भूतग्रामचतुर्विधम्

નાભિ પ્રદેશમાં સ્થિત તેજે અનેક વર્ષો સુધી તપ કર્યું. ત્યારબાદ એકીભૂત જગતમાંથી ચતુર્વિધ ભૂતસમૂહসহ સૃષ્ટિ પ્રગટ થઈ.

Verse 7

ब्रह्मणा निर्मितं पूर्वं विष्णुना पालितं तदा / रुद्रः संहारमूर्तिश्च निर्मितो ब्रह्मणा ततः

પ્રથમ બ્રહ્માએ સૃષ્ટિ રચી; ત્યારબાદ વિષ્ણુએ તેનું પાલન કર્યું. પછી બ્રહ્માએ સંહારમૂર્તિ રુદ્રને પણ ઉત્પન્ન કર્યો.

Verse 8

वायुः सर्वगतः सृष्टः सूर्यस्तेजोभिवृद्धिमान् / धर्मराजस्ततः सृष्टश्चित्रगुप्तेन संयुत)

પછી સર્વવ્યાપી વાયુની સૃષ્ટિ થઈ; અને સતત વધતા તેજથી યુક્ત સૂર્ય ઉત્પન્ન થયો. ત્યારબાદ ન્યાયના રાજા ધર્મરાજ યમ, કર્મલેખક ચિત્રગુપ્ત સાથે સર્જાયા.

Verse 9

सृष्ट्वैतदादिकं सर्वं तपस्तेपे तु पद्मजः / गतानि बहुवर्षाणि ब्रह्मणो नाभिपङ्कजे

આદિ તત્ત્વોથી આરંભ કરીને આ સર્વનું સર્જન કરીને, પદ્મજ બ્રહ્માએ તપ કર્યું. વિષ્ણુની નાભિમાંથી ઉદ્ભવેલા કમળ પર સ્થિત બ્રહ્માને અનેક વર્ષો વીતી ગયા.

Verse 10

योयो हि निर्मितः पूर्वं तत्तत्कर्म समाचरेत् / कस्मिंश्चित्समये तत्र ब्रह्मा लोकसमन्वितः

જે જે પૂર્વે જેમ રચાયો છે, તે સ્વભાવથી તે જ પ્રકારનું કર્મ કરે છે. અને એક નિશ્ચિત સમયે ત્યાં બ્રહ્મા સર્વ લોકોથી સમન્વિત થઈ પ્રગટ/સ્થિત થાય છે.

Verse 11

रुद्रो विष्णुस्तथा धर्मः शासयन्ति वसुन्धराम् / न जानीमो वयं किञ्चिल्लोककृत्यमिहोच्यताम्

રુદ્ર, વિષ્ણુ તથા ધર્મ પૃથ્વીનું શાસન કરે છે. અમને કશી જાણ નથી; તેથી અહીં લોકધર્મ અને આચારનું વર્ણન કરવામાં આવે.

Verse 12

संचिन्त्य ब्रह्मणो मन्त्रं विबुधैः प्रेरितस्तदा

ત્યારે દેવવિદ્વાનોની પ્રેરણાથી તેણે બ્રહ્માના પવિત્ર મંત્રનું ગાઢ મનન-ચિંતન કર્યું.

Verse 13

गृहीत्वा पुष्पपत्राणि सोसृजद्द्वादशात्मजान् / तेजोराशीन्विशालाक्षान्ब्रह्मणो वचनात्तु ते

પુષ્પપત્રો હાથમાં લઈને તેણે બ્રહ્માજીની આજ્ઞાથી તેજના પુંજ સમા, વિશાળ નેત્રવાળા બાર પુત્રો સર્જ્યા।

Verse 14

योयं वदति लोकेस्मिञ्छुभं वा यदि वाशुभम् / प्रापयन्ति ततः शीघ्रं ब्रह्मणः कर्णगोचरम्

આ લોકમાં મનુષ્ય જે કંઈ બોલે—શુભ કે અશુભ—તે ત્યાંથી તરત જ બ્રહ્માજીના કાન સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે।

Verse 15

दूराच्छ्रवणविज्ञानं दूराद्दर्शनगोचरम् / सर्वे शृण्वन्ति यत्पक्षिंस्तेनैव श्रवणा मताः

દૂરથી જ શ્રવણ દ્વારા તેનું જ્ઞાન થાય છે, અને નજીક આવે ત્યારે જ તે દૃષ્ટિગોચર બને છે. સૌ તે પક્ષીને સાંભળે છે, તેથી તેઓ ‘શ્રવણા’ કહેવાય છે।

Verse 16

स्थित्वा चैव तथाकाशे जन्तूनां चेष्टितं च यत् / तज्ज्ञात्वा धर्मराजाग्रे मृत्युकाले वदन्ति च

તેઓ આકાશમાં સ્થિત રહી જીવોની સર્વ ચેષ્ટાઓ નિહાળે છે; તે જાણી મૃત્યુકાળે ધર્મરાજ સમક્ષ કહે છે।

Verse 17

धर्मं चार्थं च कामं च मोक्षं च कथयन्ति ते / एको हि धर्ममार्गश्च द्वितीयश्चार्थमार्गकः

તેઓ ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ—આ ચાર પુરુષાર્થોનું વર્ણન કરે છે. ખરેખર એક ‘ધર્મમાર્ગ’ અને બીજો ‘અર્થમાર્ગ’ કહેવાય છે।

Verse 18

अपरः काममार्गश्च मोक्षमार्गश्चतुर्थकः / उत्तमा धममार्गेण वैनतेय प्रयान्ति हि

બીજો માર્ગ કામનો છે અને ચોથો માર્ગ મોક્ષનો કહેવાય છે. પરંતુ હે વૈનતેય, ઉત્તમ જન નિશ્ચયે ધર્મમાર્ગે જ આગળ વધે છે.

Verse 19

अर्थदाता विमानैस्तु अश्वैः कामप्रदायकः / हंसयुक्तविमानैश्च मोक्षाकाङ्क्षी विसर्पति

ધનદાન કરનાર દિવ્ય વિમાનોમાં ગમે છે; અશ્વદાન કરનાર ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરાવનાર બને છે. અને મોક્ષની આકાંક્ષા ધરાવનાર હંસ-યુક્ત વિમાનમાં આગળ વધે છે.

Verse 20

इतरः पादचारेण त्वसिपत्रवनानि च / पाषाणैः कण्टकैः क्लिष्टः पाशबद्धो ऽथ याति वै

બીજો પગપાળા જાય છે અને તલવાર જેવી પાંદડાવાળા વનોમાંથી પણ પસાર થાય છે. પથ્થરો અને કાંટાઓથી પીડિત, ફાંસમાં બંધાઈ પછી આગળ વધે છે.

Verse 21

यः कश्चिन्मानुषे लोके श्रवणान्पूजयेदिह / वर्धन्या जलपात्रेम पक्वान्नपरिपूर्णया

માનવલોકમાં જે કોઈ અહીં શ્રવણ (નક્ષત્ર/શ્રવણ)નું પૂજન કરે—પક્વ અન્નથી પરિપૂર્ણ જલપાત્ર અર્પણ કરીને—તે તે વિધિનું ફળ પામે છે.

Verse 22

श्रवणान्पूजयेत्तत्र मया सह खगेश्वर / तस्याहं तत्प्रदास्यामि यत्सुरैरपि दुर्लभम्

હે ખગેશ્વર (ગરુડ), જે ત્યાં મારી સાથે શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રવણ-પૂજન કરે છે, તેને હું એવો વર આપું છું જે દેવોને પણ દુર્લભ છે.

Verse 23

संभोज्य ब्राह्मणान् भक्त्या त्वेकादश शुभाञ्छुचीन् / द्वादशं सकलत्रं च मम प्रीत्यै प्रपूजयेत्

અગિયાર શુભ અને શુચિ બ્રાહ્મણોને ભક્તિપૂર્વક સન્માનથી ભોજન કરાવી, બારમા બ્રાહ્મણને તેના પરિવાર સહિત મારી પ્રીતિ માટે યથાવિધિ પૂજવો।

Verse 24

देवैः सर्वैश्च संपूज्य स्वर्गं यान्ति सुखेप्सया / तैः पूजितैरह तुष्टश्चित्रगुप्तेन धर्मराट्

સર્વ દેવતાઓ દ્વારા યથાવિધિ પૂજિત થઈ તેઓ સુખની ઇચ્છાથી સ્વર્ગે જાય છે। ‘તેમની પૂજાથી હું ધર્મરાજ, ચિત્રગુપ્ત સહિત સંતોષ પામ્યો છું’ એમ કહે છે।

Verse 25

तैस्तुष्टैर्मत्पुरं यान्ति लोका धर्मपारायणाः / श्रवणानां च माहात्म्यमुत्पत्तिं चेष्टितं शुभम्

તે (પુણ્યકર્મો) થી પ્રસન્ન થઈ ધર્મપરાયણ લોકો મારા ધામે જાય છે। તેમજ શ્રવણ-ધર્મનું શુભ માહાત્મ્ય, તેની ઉત્પત્તિ અને યોગ્ય આચરણ પણ વર્ણવાયું છે।

Verse 26

शृणोति पक्षिशार्दूल स च पापैर्न लिप्यते / इह लोके सुखं भुक्त्वा स्वर्गलोके महीयते

હે પક્ષિશાર્દૂલ ગરુડ! જે (આ ઉપદેશ) સાંભળે છે તે પાપોથી લિપ્ત થતો નથી। ઇહલોકમાં સુખ ભોગવી સ્વર્ગલોકમાં મહિમાવાન થાય છે।