Adhyaya 11

Verse 1

श्राद्धस्य तृप्तिदत्वादिनिरूपणं नाम दशमो ऽध्यायः गरुड उवाच / मानुषत्वं लभेत्कस्मान्मृत्युमाप्नोति तत्कथम् / म्रियते कः सुरश्रेष्ठ देहमाश्रित्य कुत्रचित्

ગરુડ બોલ્યા—હે દેવશ્રેષ્ઠ! જીવને માનવત્વ કયા કારણે પ્રાપ્ત થાય છે? અને તે મૃત્યુને કેવી રીતે પામે છે? અહીં ક્યાંક દેહ ધારણ કરીને ખરેખર કોણ મરે છે?

Verse 2

इन्द्रियाणि कुतो यान्ति ह्यस्पृश्यः स कथं भवेत् / क्व कर्माणि कृतानीह कथं भुङ्क्ते प्रसर्पति

ઇન્દ્રિયો ક્યાં જાય છે? અને તે (પ્રેત) અસ્પૃશ્ય કેવી રીતે બને છે? અહીં કરેલા કર્મો ક્યાં રહે છે, અને તે તેમનાં ફળને કેવી રીતે ભોગવે છે તથા કેવી રીતે ભટકે છે?

Verse 3

प्रसादं कुरु मे मोहं छेत्तुमर्हस्यशेषतः / काश्यपो ऽहं सुरश्रेष्ठ विनतागर्भ संभवः / यमलोकं कथं यान्ति विष्णुलोकं च मानवाः

મારા પર પ્રસન્ન થાઓ અને મારી મોહને સંપૂર્ણ રીતે કાપી નાખો। હે દેવશ્રેષ્ઠ! હું કશ્યપનો પુત્ર, વિનતાના ગર્ભથી જન્મેલો છું। મનુષ્યો યમલોકમાં કેવી રીતે જાય છે અને વિષ્ણુલોક કેવી રીતે પામે છે?

Verse 4

श्रीकृष्ण उवाच / परस्य योषितं हृत्वा ब्रह्मस्वमपहृत्य च

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું—જે પરપુરુષની સ્ત્રીનું અપહરણ કરે અને બ્રાહ્મણનું ધન પણ ચોરી લે…

Verse 5

अरण्ये निर्जने देशे जायते ब्रह्मराक्षसः / हीनजातौ प्रजायेत रत्नानामपहारकः

નિર્જન અરણ્યપ્રદેશમાં તે બ્રહ્મરાક્ષસ રૂપે જન્મે છે; અને જે રત્નો ચોરી લે, તે હીન જાતિમાં જન્મે છે.

Verse 6

यंयं काममभिध्यायेत्स तल्लिङ्गो ऽभिजायते / नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः

જે જે ઇચ્છાનું તે વારંવાર ચિંતન કરે છે, તે મુજબ તેનું લિંગશરીર બને છે; શસ્ત્રો તેને કાપી શકતા નથી અને અગ્નિ તેને દહન કરી શકતી નથી.

Verse 7

न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः / वाक् चक्षुर्नासिका कर्णौ गुदं मूत्रस्य सञ्चरः

જળ તેને ભીનું કરી શકતું નથી, પવન તેને સુકવી શકતો નથી; વાણી, દૃષ્ટિ, ઘ્રાણ, શ્રવણ રહે છે, તેમજ ગુદા અને મૂત્રપ્રવાહનો માર્ગ પણ રહે છે.

Verse 8

अण्डजादिकजन्तूनां छिद्राण्येतानि सर्वशः / आनाभेर्मूर्धपर्यन्तमूर्ध्वच्छिद्राणि चाष्ट वै

અંડજ વગેરે સર્વ પ્રાણીઓમાં આ છિદ્રો સર્વત્ર હોય છે; નાભિથી મસ્તક સુધી ઉપરમુખી આઠ છિદ્રો નિશ્ચયે છે.

Verse 9

सन्तः सुकृतिनो मर्त्या ऊर्ध्वच्छिद्रेण यान्ति वै / मृताहे वार्षिकं यावद्यथोक्तविधिना खग

હે ખગ (ગરુડ)! સદ્ગુણી અને પુણ્યવાન મર્ત્યો નિશ્ચયે ઊર્ધ્વછિદ્ર (બ્રહ્મરંધ્ર) દ્વારા પ્રસ્થાન કરે છે. મૃત્યુદિનથી વાર્ષિક શ્રાદ્ધ સુધી યથોક્ત વિધિ પ્રમાણે કર્મો કરવાં જોઈએ.

Verse 10

कुर्यात्सर्वाणि कर्माणि निर्धनो ऽपि हि मानवः / देहे यत्र वसेज्जन्तुस्तत्र भुङ्क्ते शुभाशुभम्

માનવ ગરીબ હોય તોયે સર્વ શાસ્ત્રોક્ત કર્મો કરવાં જોઈએ; કારણ કે જીવ જે દેહમાં વસે છે, એ જ દેહમાં શુભ-અશુભ ફળ ભોગવે છે.

Verse 11

मनोवाक्कायजान्दोषांस्तथां भुङ्क्ते खगेश्वर / मृतः स सुखमाप्नोति मायापाशैर्न बध्यते / पाशबद्धो नरो यस्तु विकर्मनिरतो भवेत्

હે ખગેશ્વર (ગરુડ)! મન, વાણી અને કાયાથી ઉત્પન્ન દોષોનું ફળ જીવ નિશ્ચય ભોગવે છે. પરંતુ જે ધર્મમાર્ગે સ્થિર છે તે મૃત્યુ પછી સુખ પામે છે અને માયાના પાશોથી બંધાતો નથી; જ્યારે પાશબદ્ધ થઈ વિકર્મમાં રત રહે તે બંધન-દુઃખ ભોગવે છે.