Adhyaya 9

Verse 1

अजानजस्वरूपं च ब्रूहि कृष्ण महामते / तदन्यांश्च क्रमेणेव वक्तुं कृष्ण त्वमर्हसि

હે કૃષ્ણ, મહામતે! અજાન (અજન્મા)નું સ્વરૂપ કહો; ત્યારબાદ ક્રમશઃ અન્ય વિષયો પણ વર્ણવવા તમે યોગ્ય છો, હે કૃષ્ણ।

Verse 2

श्रीकृष्ण उवाच / अजानाख्या देवतास्तु तत्तद्देवकुले भवाः / अजानदेवतास्ता हि तेभ्योग्याः कर्मदेवताः

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું—‘અજાન’ નામે ઓળખાતા દેવતાઓ પોતાના-પોતાના દેવકુળોમાં ઉત્પન્ન થાય છે. એ અजान-દેવતાઓ જ તે કુળોને અનુરૂપ કર્મના અધિષ્ઠાતા દેવતાઓ છે.

Verse 3

विराधश्चारुदेष्णश्च तथा चित्ररथस्तथा / धृतराष्ट्रः किशोरश्च हूहूर्हाहास्तथैव च

વિરાધ, આરુદેષ્ણ અને ચિત્રરથ; ધૃતરાષ્ટ્ર તથા કિશોર; તેમજ હૂહૂ અને હાહા પણ.

Verse 4

विद्याधरश्चोग्रसेनो विश्वावसुपरावसू / चित्रसेनश्च गोपालो बलः पञ्चदश स्मृताः

વિદ્યાધર, ઉગ્રસેન, વિશ્વાવસુ અને પરાવસુ; તેમજ ચિત્રસેન, ગોપાલ અને બલ—આ બધાં પંદર તરીકે સ્મરવામાં આવે છે.

Verse 5

एवमाद्यश्च गन्धर्वाः शतसंख्याः खगेश्वर / अजानजसमा ज्ञेया मुक्तौ संसार एव च

હે ખગેશ્વર ગરુડ! આદ્ય ગંધર્વો શતસંખ્યક જાણવાં; મુક્તિમાં પણ અને સંસારસ્થિતિમાં પણ તેઓ અજાનજ સમાન પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 6

अज्ञानजास्तु मे देवाः कर्मजेभ्यः शतावराः / घृताची मेनका रंभा उर्वशी च तिलोत्तमा

પરંતુ મારા અજ્ઞાનમાંથી ઉત્પન્ન દેવગણ કર્મજોથી શતગણ વધુ છે—ઘૃતાચી, મેનકા, રંભા, ઉર્વશી અને તિલોત્તમા જેવા।

Verse 7

सुकेतुः शबरी चैव मञ्जुघोषा च पिङ्गला / इत्यादिकं यक्षरत्नं सह संपरिकीर्तितम्

સુકેતુ, શબરી, મંજુઘોષા અને પિંગલા—આદિ—એ બધા અહીં યક્ષરત્ન તરીકે એકસાથે કીર્તિત છે.

Verse 8

अजानजसमा ह्येते कर्मजेभ्यः शतावराः / विश्वामित्रो वसिष्ठश्च नारदश्च्यवनस्तथा

નિશ્ચયે આ લોકો અજાનજ (બ્રહ્મા) સમાન છે અને માત્ર કર્મજોથી શતગણ શ્રેષ્ઠ છે—વિશ્વામિત્ર, વસિષ્ઠ, નારદ તથા ચ્યવન।

Verse 9

उतथ्यश्च मुनिश्चैतान्द्राजपित्वा खगेश्वर / ऋषयश्च महात्मानो ह्यजानजसमाः स्मृताः

હે ખગેશ્વર! મુનિ ઉતથ્યે આ વિષયોનું યથોચિત વર્ણન કરીને કહ્યું; અને આ મહાત્મા ઋષિઓ અજાનજ સમાન તરીકે સ્મરાય છે.

Verse 10

शतर्चिः कश्यपो ज्ञेयो मध्यमश्च पराशरः / पावमान्यः प्रगाथश्च क्षुद्रसूक्तश्च देवलः

શતર્ચિ ઋષિને કશ્યપ નામે પણ જાણવો; ‘મધ્યમ’ પરાશર કહેવાય. પાવમાન્ય પ્રગાથ છે અને ક્ષુદ્રસૂક્ત દેવલ છે.

Verse 11

गृत्समदो ह्यासुरिश्च भरद्वाजोथ मुद्गलः / उद्दालको ह्यृ शृङ्गः शङ्खः सत्यव्रतस्तथा

ગૃત્સમદ, આસુરિ, ભરદ્વાજ અને મુદગલ; તેમજ ઉદ્દાલક, ઋષ્યશૃંગ, શંખ અને સત્યવ્રત—આ પણ પૂજ્ય ઋષિઓમાં ગણાય છે.

Verse 12

सुयज्ञश्चैव बाभ्रव्यो माण्डूकश्चैव बाष्कलः / धर्माचार्यस्तथागस्त्यो दाल्भ्यो दार्ढ्यच्युतस्तथा

સુયજ્ઞ, બાબ્રવ્ય, માંડૂક અને બાષ્કલ; તેમજ ધર્માચાર્ય, અગસ્ત્ય, દાલ્ભ્ય અને દાર્ઢ્યચ્યુત—આ પણ અહીં ઉલ્લેખિત છે.

Verse 13

कवषो हरितः कण्वो विरूपो मुसलस्तथा / विष्णुवृद्धश्च आत्रेयः श्रीवत्सो वत्सलेत्यपि

કવષ, હરિત, કણ્વ, વિરূপ અને મુસલ; તેમજ વિષ્ણુવૃદ્ધ, આત્રેય, અને શ્રીવત્સ તથા વત્સલ—આ પણ ઋષિઓ છે.

Verse 14

भार्गवश्चाप्नवानश्च माण्डूकेयस्तथैव / मण्ड्कश्चैव जाबचलिः वीतिहव्यस्तथैव च

ભાર్గવ, આપ્નવાન અને માંડૂકેય; તેમજ મંડક, જાબચલિ અને વીતિહવ્ય—આ પણ (ઋષિ) છે.

Verse 15

गृत्समदः शौनकश्च इत्याद्या ऋषयः स्मृताः / एतेषां श्रवणादेव हरिः प्रीणाति सर्वदा

ગૃત્સમદ, શૌનક વગેરે ઋષિઓ પરંપરામાં સ્મરણીય ગણાય છે. તેમના નામનું માત્ર શ્રવણ કરવાથી જ હરિ (વિષ્ણુ) સદા પ્રસન્ન થાય છે.

Verse 16

ब्रुवे द्व्यष्टसहस्रं च शृणु तार्क्ष्य मम स्त्रियः / अग्निपुत्रास्तु यद्द्व्यष्टसहस्रञ्च मम स्त्रियः / अजानजसमा ह्येता (ते) नात्र कार्या विचारणा

હું કહું છું—સાંભળ, હે તાર્ક્ષ્ય—મારી પત્નીઓ બે હજાર અઠ્ઠાવીસ છે. એ બે હજાર અઠ્ઠાવીસ પત્નીઓ મારી અગ્નિદેવની પુત્રીઓ છે; તેઓ અજન્મ-જન્મ સમાન નિર્મળ છે, તેથી અહીં શંકા-વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

Verse 17

त्वष्टुः पुत्री कशेरूश्च तासां मध्ये गुणाधिका / तदनन्तरजान्वक्ष्ये शृणु सम्यक् खगेश्वर

ત્વષ્ટૃની પુત્રી કશેરૂ તે સ્ત્રીઓમાં ગુણોથી શ્રેષ્ઠ છે. હવે તેમના પછી જન્મેલાઓનું વર્ણન કરું છું—હે ખગેશ્વર, ધ્યાનથી સાંભળ।

Verse 18

आजानेभ्यस्तु पितरः सप्तभ्योन्ये शतावराः / तथाधिका हि पितर इति वेदविदां मतम्

આજાનોમાંથી પિતૃદેવતાઓ ઉત્પન્ન થાય છે; અને તે સાત (વર્ગો)માંથી અન્ય પિતૃઓ સૈકડાઓમાં છે. પિતૃઓ આથી પણ વધુ છે—એવું વેદવિદોનું મત છે.

Verse 19

तदनन्तराजान्वक्ष्ये शृणु त्वं द्विजसत्तम / अष्टाभ्यो देवगन्धर्वा अष्टोत्तरशतं विना

હવે પછીના રાજાઓનું વર્ણન કરું છું—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, સાંભળ. આઠ (મુખ્ય)ને બાદ કરતાં દેવગંધર્વો એકસો આઠ ગણાય છે.

Verse 20

तेभ्यः शतगुणानन्दा देवप्रेष्यास्तु मुख्यतः / स्वमुकेनेव देवैश्च आज्ञाप्याः सर्वदा गणाः

તેમની તુલનામાં દેવપ્રેષ્યાઓ શતગણ આનંદવાળા અને મુખ્ય છે; તેમના ગણો દેવોના પોતાના મુખ સમાન રીતે સદા દેવોથી આજ્ઞાપિત રહે છે।

Verse 21

आख्याता देवगन्धर्वास्तेभ्यस्ते च शतावराः / तेभ्यस्तु क्षितिपा ज्ञेया अवराश्च शतैर्गुणैः

દેવ-ગંધર્વો ઉચ્ચ કક્ષાના તરીકે ઘોષિત છે; તેમની નીચે ‘શતાવર’ કહેવાતા શતગણે નીચા છે; અને તેમની નીચે પૃથ્વીના રાજાઓ ગુણોમાં સૈકડો દરજ્જે હીન જાણવાના।

Verse 22

तेभ्यः शतगुणाज्ञेया मानुषेषूत्तमा गणाः / एवं प्रासंगिकानुक्त्वा प्रकृतं ह्यनुसराम्यहम् / एवं ब्रह्मादयो देवा लक्ष्म्याद्या अपि सर्वशः

તેમની તુલનામાં મનુષ્યોમાં ઉત્તમ ગણો શતગણે શ્રેષ્ઠ જાણવાના। આમ પ્રાસંગિક વાત કહી હવે હું મુખ્ય વિષય અનુસરો છું। આ જ રીતે બ્રહ્મા આદિ દેવો તથા લક્ષ્મી આદિ સર્વ દેવીઓ પણ સર્વત્ર સમજવા।

Verse 23

स्तुत्वा तूष्णीं स्थिताः सर्वे प्राञ्जलीकृत्य भो द्विज

સ્તુતિ કરીને તેઓ સૌ અંજલિ બાંધી મૌન ઊભા રહ્યા—હે દ્વિજ।

Verse 24

तेषामायतनं दातुं मनसा समचिन्तयत्

તેમને યોગ્ય નિવાસસ્થાન આપવા માટે તેણે મનમાં વિચાર કર્યો।

Verse 25

इदं पवित्रमारोग्यं पुण्यं पापप्रणाशनम् / हरिप्रसादजनकं स्वरूपसुखसाधनम्

આ આચરણ પવિત્ર અને આરોગ્યદાયક છે; તે પુણ્યદાયક છે અને પાપનો નાશ કરે છે. તે હરિપ્રસાદ ઉત્પન્ન કરે છે અને સ્વસ્વરૂપ-સુખનું સાધન બને છે.

Verse 26

इदं तु स्तवनं विप्रा न पठन्तीह मानवाः / न शृण्वन्ति च ये नित्यं ते सर्वे चैव मायिनः

હે વિપ્રો! જે મનુષ્યો આ સ્તવનનું પાઠ નથી કરતા અને નિત્ય સાંભળતા પણ નથી, તેઓ બધા માયાથી મોહિત છે.

Verse 27

नस्मरन्तोन्तरं नित्यं ये भुञ्जन्ति नराधमाः / तैर्भुक्ता सततं विष्ठा सदा क्रिमिशतैर्युता

જે નરાધમો અંતરમાં રહેલા અંતર્યામીનું નિત્ય સ્મરણ કર્યા વિના ભોજન કરે છે, પરલોકમાં તેઓ સદા સૈકડો કીડાઓથી ભરેલી વિષ્ઠા જ ભક્ષે છે.