Shloka 3

Indranīla (Blue Sapphire): Source-Myth, Grades, Tests, Substitutes, and Price

तत्रासिताब्जहलभृद्वसनासिभृङ्गशार्ङ्गायुधाङ्गहरकण्ठकषायपुष्पैः / शुष्केतरैश्च कुसुमैर्गिरिकर्णिकायास्तस्माद्भवन्ति मणयः सदृशावभासः

tatrāsitābjahalabhṛdvasanāsibhṛṅgaśārṅgāyudhāṅgaharakaṇṭhakaṣāyapuṣpaiḥ / śuṣketaraiśca kusumairgirikarṇikāyāstasmādbhavanti maṇayaḥ sadṛśāvabhāsaḥ

ત્યાં ગિરિકર્ણિકા વનસ્પતિના તાજા તથા સૂકા પુષ્પોથી—અસિત કમળ, હલધારી, પીતાંબર, ખડ્ગ, ભ્રમર, શારઙ્ગાયુધ, અંગ, શિવકંઠ અને કષાયવર્ણ જેવા વિવિધ રંગોના ફૂલોથી—તદનુરূপ તેજવાળા મણિ ઉત્પન્ન થાય છે।

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locative setting/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक क्रियाविशेषण) — indeclinable adverb of place
असितblack/dark
असित:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootअसित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
अब्जlotus
अब्ज:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअब्ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
हलभृत्plough-bearer (Balarāma)
हलभृत्:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootहलभृत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
वसनgarment
वसन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवसन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
असिsword
असि:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअसि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
भृङ्गbee
भृङ्ग:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
शार्ङ्गŚārṅga (Viṣṇu’s bow)
शार्ङ्ग:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशार्ङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
आयुधweapon
आयुध:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootआयुध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
अङ्गहरbody-stealer (epithet)
अङ्गहर:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअङ्गहर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
कण्ठthroat/neck
कण्ठ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
कषायastringent dye/brownish color
कषाय:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकषाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with पुष्पैः)
पुष्पैःwith flowers
पुष्पैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural
शुष्कdry
शुष्क:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootशुष्क (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with कुसुमैः)
इतरैःother/remaining
इतरैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootइतर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural (agreeing with कुसुमैः)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक) — conjunction
कुसुमैःwith blossoms
कुसुमैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकुसुम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — instrumental plural
गिरिकर्णिकायाःof the mountain-karṇikā (a plant/flower)
गिरिकर्णिकायाः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगिरि + कर्णिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन — genitive singular; समासः: षष्ठी-तत्पुरुष (गिरेः कर्णिका)
तस्मात्from that (source)
तस्मात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन — ablative singular
भवन्तिarise/come to be
भवन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन — present indicative, 3rd person plural
मणयःgems
मणयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन — nominative plural
सदृशsimilar
सदृश:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसदृश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन — nominative plural (agreeing with मणयः)
अवभासःluster/appearance
अवभासः:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeNoun
Rootअवभास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन — nominative plural (used adjectivally: ‘having luster’)

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Guṇa-rūpa correspondence: observable qualities (varṇa/tejas) arise from specific causes and conditions.

Vedantic Theme: Kārya-kāraṇa-bhāva (cause–effect) within prakṛti; nāma-rūpa as ordered manifestation.

Application: Cultivate discernment (viveka) by tracing effects to causes; in gem appraisal, attend to origin and color-signatures.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: forest/plant habitat (herbal-gem locus)

Related Themes: Garuda Purana 1.72 (ratna-utpatti/ratna-lakṣaṇa context)

V
Vishnu (Śārṅga-āyudha)
B
Balarama (Hala-bhṛt)
S
Shiva (Hara)

FAQs

This verse presents Girikarṇikā as a sacred source whose varied blossoms (fresh or dried) are said to generate gems with matching brilliance, linking natural forms to luminous substances.

It does not directly describe the soul’s journey; instead, it belongs to a descriptive passage on wondrous substances and symbolic correspondences, using radiance and transformation as Purāṇic teaching imagery.

Use it as a reminder to observe correspondences between qualities and outcomes—cultivating sattvic qualities (clarity, purity) to produce “radiant” results in conduct and spiritual practice.