Shloka 43
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
ब्राह्मं धाम समभ्येत्य विषण्मवदनो वृषा / यथावत्कथयामास निखिलं दैत्यचेष्टितम्
Transliteration
brāhmaṃ dhāma samabhyetya viṣaṇmavadano vṛṣā / yathāvatkathayāmāsa nikhilaṃ daityaceṣṭitam
Translation
વૃષા (ઇન્દ્ર) ઉદાસ મુખે બ્રાહ્મ ધામમાં આવી, દૈત્યોની સર્વ ચેષ્ટાઓનું યથાવત વર્ણન કરવા લાગ્યો।
Word by Word
ब्राह्मम्Brahmā’s, belonging to Brahmā
ब्राह्मम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootब्राह्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (धाम)
धामabode
धाम:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/गत्यर्थे अधिकरण), एकवचन
समभ्येत्यhaving approached
समभ्येत्य:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-अभि-√इ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया; उपसर्ग: सम्, अभि
विषण्ण-मुखःwith a dejected face
विषण्ण-मुखः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविषण्ण (प्रातिपदिक/PPP) + मुख (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि: ‘यस्य मुखं विषण्णम्’; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (वृषा)
वृषाVṛṣa (the bull; epithet/name)
वृषा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; (इन्द्रस्य/श्रेष्ठस्य नाम/उपाधि)
यथावत्duly, accurately
यथावत्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथावत् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb): ‘as it was, duly’
कथयामासtold, narrated
कथयामास:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√कथ् (धातु)
Formलिट्-लकार (Periphrastic perfect), प्रथमा-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
निखिलम्entire, whole
निखिलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनिखिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (चेष्टितम्)
दैत्य-चेष्टितम्the deed/act of the demons
दैत्य-चेष्टितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक) + चेष्टित (प्रातिपदिक/PPP)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दैत्यस्य चेष्टितम्)