Shloka 16
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
सर्वभूतहितं तं तु मत्वा चेशानुकूलितः / शिरांसि यौगपद्येन छिन्नात्यासंस्त्वयैव तु
Transliteration
sarvabhūtahitaṃ taṃ tu matvā ceśānukūlitaḥ / śirāṃsi yaugapadyena chinnātyāsaṃstvayaiva tu
Translation
જોકે તે સર્વ પ્રાણીઓનું હિત કરનાર હતો, તેમ છતાં ઈશ્વરની ઈચ્છા માનીને તેં એકસાથે તેના મસ્તકો છેદી નાખ્યા.
Word by Word
सर्व-भूत-हितम्beneficial to all beings
सर्व-भूत-हितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक) + हित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः—सर्वेषां भूतानां हितम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle; contrast/emphasis)
मत्वाhaving considered
मत्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having thought/considered’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
ईश-अनुकूलितःmade favorable by/for the Lord
ईश-अनुकूलितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootईश (प्रातिपदिक) + अनुकूलित (कृदन्त; अनुकूल्/कूल् धातु-प्राय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); समासः—ईशेन/ईशस्य अनुकूलितः (तत्पुरुष)
शिरांसिheads
शिरांसि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
यौगपद्येनsimultaneously/at once
यौगपद्येन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयौगपद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक (instrumental of manner)
छिन्नात्(he) cut off
छिन्नात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootछिद् (धातु)
Formलुङ्-लकार (aorist), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
यासम्movement/going (uncertain reading)
यासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (अर्थः—प्रयाण/गमन-प्राय; पाठदोष/दुर्लभ-शब्द)
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; मध्यम-पुरुष सर्वनाम
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)