Shloka 25
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
दत्तेषु कर्मकारिभ्यो निखिलेषु धनेषु च / असंबूर्णं तु तत्कर्म दृष्ट्वा चिन्ताकुलो ऽभवत्
Transliteration
datteṣu karmakāribhyo nikhileṣu dhaneṣu ca / asaṃbūrṇaṃ tu tatkarma dṛṣṭvā cintākulo 'bhavat
Translation
કર્મકારોને તથા સર્વ ધન આપ્યા છતાં, તે કાર્ય અપૂર્ણ દેખાતાં તે ચિંતાથી વ્યાકુળ થયો।
Word by Word
दत्तेषुin the given (things)
दत्तेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative setting)
TypeAdjective
Rootदत्त (कृदन्त; √दा दाने)
FormLocative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन), Neuter (नपुंसकलिङ्ग); past passive participle used adjectivally
कर्मकारिभ्यःto the workers/labourers
कर्मकारिभ्यः:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootकर्मकारिन् (प्रातिपदिक)
FormDative (4th/चतुर्थी), Plural (बहुवचन), Masculine (पुंलिङ्ग)
निखिलेषुin all
निखिलेषु:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिखिल (प्रातिपदिक)
FormLocative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन), Neuter (नपुंसकलिङ्ग)
धनेषुin the monies/wealth
धनेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक)
FormLocative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन), Neuter (नपुंसकलिङ्ग)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormConjunction particle (समुच्चयबोधक अव्यय)
असंबूर्णम्incomplete
असंबूर्णम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootअ-सम्पूर्ण (प्रातिपदिक)
FormAccusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन), Neuter (नपुंसकलिङ्ग)
तुbut
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
FormParticle (विरोध/अवधारणार्थक अव्यय)
तत्that
तत्:
विशेषण (Determiner)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), used as determiner; agreeing with कर्म
कर्मwork/task
कर्म:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकर्म (प्रातिपदिक)
FormAccusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन), Neuter (नपुंसकलिङ्ग)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Prior action to main verb)
TypeVerb
Rootदृष्ट्वा (कृदन्त; √दृश् दर्शने)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा-प्रत्यय; अव्ययभाव), prior action
चिन्ताकुलःdistressed with worry
चिन्ताकुलः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootचिन्ता+आकुल (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); तत्पुरुष: चिन्तया आकुलः
अभवत्became
अभवत्:
क्रिया (Main action)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)