Shloka 15
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
एवं बहुधनं त्दृत्वा निश्चिक्षेप महीतले / किरातो ऽपि गृहं प्राप्य बभाषे मुदितः प्रियाम्
Transliteration
evaṃ bahudhanaṃ tdṛtvā niścikṣepa mahītale / kirāto 'pi gṛhaṃ prāpya babhāṣe muditaḥ priyām
Translation
આ રીતે બહુ ધન જોઈ તેણે તે ધરતી પર મૂકી દીધું. પછી કિરાત ઘેર પહોંચી આનંદથી પોતાની પ્રિયાને બોલ્યો.
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (kriyā-viśeṣaṇa)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)
बहु-धनम्much wealth
बहु-धनम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootबहु (प्रातिपदिक) + धन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; कर्मधारय-समास (बहु धनम् = much wealth)
तत्that (wealth)
तत्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वक्रिया (pūrvakriyā)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया (having seen)
निश्चिक्षेपthrew down / cast
निश्चिक्षेप:
क्रिया (kriyā)
TypeVerb
Rootक्षिप् (धातु) उपसर्ग: नि-
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मही-तलेon the ground
मही-तले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मही-तल = surface of the earth)
किरातःthe Kirāta (hunter)
किरातः:
कर्ता (Kartā/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिरात (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
अपिalso
अपि:
सम्बन्धसूचक/निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
गृहम्home
गृहम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
प्राप्यhaving reached
प्राप्य:
पूर्वक्रिया (pūrvakriyā)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया (having reached)
बभाषेspoke
बभाषे:
क्रिया (kriyā)
TypeVerb
Rootभाष् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
मुदितःjoyful
मुदितः:
कर्तृविशेषण (kartṛ-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootमुदित (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त from मुद्)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past participle)
प्रियाम्to (his) beloved (wife)
प्रियाम्:
सम्प्रदान/कर्म (recipient/object)
TypeNoun
Rootप्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन