Shloka 12
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
तदरण्ये ऽवटं कृत्वा स्थापयामास लोभतः / तद्गोपनं निशार्धायां तस्मिन्दूरं गते सति
Transliteration
tadaraṇye 'vaṭaṃ kṛtvā sthāpayāmāsa lobhataḥ / tadgopanaṃ niśārdhāyāṃ tasmindūraṃ gate sati
Translation
લોભવશ તેણે તે અરણ્યમાં એક ખાડો કરીને (ધન) સ્થાપિત કર્યું; અને અર્ધરાત્રે તે દૂર ગયો ત્યારે તે ગોપન રહી ગયું.
Word by Word
तत्that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-सम्बन्धे (used as determiner), एकवचन; ‘that’ (qualifying araṇye)
अरण्येin the forest
अरण्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
अवटम्a pit
अवटम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअवट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कृत्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): ‘having done/made’
स्थापयामासhe placed/installed
स्थापयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) (णिच् causative: स्थापय)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative)
लोभतःout of greed
लोभतः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootलोभ (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb): हेतुवाचक (from greed/because of greed)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘that’ (qualifying gopanam)
गोपनम्the hiding (of it)
गोपनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगोपन (प्रातिपदिक; गुप् (धातु) → गोपन (ल्युट्/अन)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्रियाफल/कार्यवाचक (act of hiding/keeping)
निशार्धायाम्at midnight (in the middle of the night)
निशार्धायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिशा+अर्ध (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः निशायाः अर्धे (षष्ठी-तत्पुरुष)
तस्मिन्when/while that (was so)
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
दूरम्far away
दूरम्:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्रयोगः (adverb of place/distance)
गते(when he had) gone
गते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त, क्त)
Formसप्तमी-एकवचन, पुं/नपुंसकलिङ्ग; क्त-प्रत्ययान्त; ‘gone’—सप्तमी-सम्बन्धे (locative absolute component)
सतिwhile (it was so)
सति:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootअस् (धातु) → सत् (कृदन्त, शतृ)
Formसप्तमी (7th), एकवचन, पुं/नपुंसकलिङ्ग; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; ‘being’—सप्तमी-सम्बन्धे (locative absolute)