Shloka 1
ललितोपाख्याने जप-न्यास-योगप्रकरणम्
Lalitopākhyāna: Procedure of Japa, Nyāsa, and Yogic Installation
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे ललितोपाख्याने त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच प्रविश्य तु जपस्थानमानीय निजमासनम् / अभ्युक्ष्य विधिवन्मन्त्रैर्गुरूक्तक्रमयोगतः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge lalitopākhyāne tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ hayagrīva uvāca praviśya tu japasthānamānīya nijamāsanam / abhyukṣya vidhivanmantrairgurūktakramayogataḥ
Translation
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના ઉત્તરભાગના લલિતોપાખ્યાનમાં ત્રિચત્વારિંશ (ત્રેતાલીસમો) અધ્યાય. હયગ્રીવ બોલ્યા— જપસ્થાનમાં પ્રવેશ કરીને પોતાનું આસન લાવી, ગુરુએ કહેલા ક્રમયોગ મુજબ મંત્રોથી વિધિપૂર્વક તેને અભ્યુક્ષ્ય કરીને શુદ્ધ કર્યું।
Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्ध/वाक्यसूचक (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्तिसूचक (quotative/closure particle)
श्रीvenerable, sacred
श्री:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, अव्ययवत्-पूर्वपद (honorific prefix used as adjective)
ब्रह्माण्डमहापुराणेin the Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
ब्रह्माण्डमहापुराणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootब्रह्माण्ड + महापुराण (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्रायः: 'ब्रह्माण्डस्य महापुराणम्'
उत्तरभागेin the latter section
उत्तरभागे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootउत्तर + भाग (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; 'उत्तरः भागः' (कर्मधारय-भाव)
ललितोपाख्यानेin the Lalitā-upākhyāna (episode)
ललितोपाख्याने:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootललिता + उपाख्यान (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'ललितायाः उपाख्यानम्'
त्रिचत्वारिंशःforty-third
त्रिचत्वारिंशः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootत्रि + चत्वारिंशत् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संख्यावाचक विशेषण (ordinal sense)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
हयग्रीवःHayagrīva
हयग्रीवः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
पूर्वकालक्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeVerb
Rootप्र + विश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; 'having entered'
तुthen, indeed
तु:
सम्बन्ध/वाक्यसूचक (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोध/अन्वयार्थक निपात (particle)
जपस्थानम्the place for japa (recitation)
जपस्थानम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootजप + स्थान (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'जपस्य स्थानम्'
आनीयhaving brought
आनीय:
पूर्वकालक्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeVerb
Rootआ + नी (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; 'having brought'
निजम्one's own
निजम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootनिज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
आसनम्seat
आसनम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootआसन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
अभ्युक्ष्यhaving sprinkled
अभ्युक्ष्य:
पूर्वकालक्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeVerb
Rootअभि + उक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; 'having sprinkled'
विधिवत्according to rule, duly
विधिवत्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootविधिवत् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
मन्त्रैःwith mantras
मन्त्रैः:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
गुरूक्तtaught by the guru
गुरूक्त:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootगुरु + उक्त (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-तत्पुरुष-पूर्वपद; 'गुरुणा उक्त' (past passive participle used adjectivally)
क्रमsequence, order
क्रम:
सम्बन्ध (Genitival relation within compound)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासपूर्वपद (in compound)
योगतःaccording to the method
योगतः:
हेतु/प्रकार (Reason/Manner)
TypeIndeclinable
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb): योगतः = 'by/according to the method'