Shloka 51
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
षण्मासाभ्यासयोगेन जायते मदनोपमः / दृष्ट्वा कर्षयते लोकं दृष्ट्वैव कुरुते वशम्
Transliteration
ṣaṇmāsābhyāsayogena jāyate madanopamaḥ / dṛṣṭvā karṣayate lokaṃ dṛṣṭvaiva kurute vaśam
Translation
છ માસના અભ્યાસયોગથી તે મદન સમાન બને છે; માત્ર નજરથી જ લોકને આકર્ષે છે અને નજર પડતાં જ વશ કરે છે।
Word by Word
षण्six
षण्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषट् (प्रातिपदिक)
Formसंख्याविशेषण; समासपूर्वपद (six)
मासmonth
मास:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासपूर्वपद)
अभ्यासpractice
अभ्यास:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअभ्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासपूर्वपद)
योगेनby the discipline of six-month practice
योगेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षण्मास-अभ्यास + योग) — ‘by the discipline of six-month practice’
जायतेarises
जायते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलट् (present), तृतीयपुरुष-एकवचन; आत्मनेपद — ‘is born/arises’
मदनMadana (Cupid)
मदन:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमदन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासपूर्वपद)
उपमःlike Cupid
उपमः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउपम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (मदन + उपम) — ‘comparable to Madana’
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootदृष्ट्वा (अव्ययकृदन्त; √दृश् धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) — ‘having seen’
कर्षयतेattracts
कर्षयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृष् (धातु) caus? here simple denom?
Formलट् (present), तृतीयपुरुष-एकवचन; आत्मनेपद — ‘draws/attracts’
लोकम्the world/people
लोकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootदृष्ट्वा (अव्ययकृदन्त; √दृश् धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय — ‘having seen’
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
कुरुतेmakes
कुरुते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलट् (present), तृतीयपुरुष-एकवचन; आत्मनेपद — ‘makes/does’
वशम्subjection/control
वशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘control/subjugation’