Shloka 72
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
वाचो वेदा अन्तरिक्षं शरीरं क्षितिः पादास्तारका रोमकूपाः / सर्वाणि द्यौर्मस्तकानि त्वथो वै विद्याश्चैवोपनिषद्यस्य पुच्छम्
Transliteration
vāco vedā antarikṣaṃ śarīraṃ kṣitiḥ pādāstārakā romakūpāḥ / sarvāṇi dyaurmastakāni tvatho vai vidyāścaivopaniṣadyasya puccham
Translation
વેદો તેની વાણી છે, અંતરિક્ષ તેનું શરીર છે, પૃથ્વી તેના પગ છે, તારાઓ તેના રોમકૂપ છે; સર્વ દ્યુલોકો તેનું મસ્તક છે, અને વિદ્યાઓ તથા ઉપનિષદો તેનું પુચ્છ છે।
Word by Word
vācaḥspeech/words
vācaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāc (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन
vedāḥVedas
vedāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootveda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
antarikṣammid-space/atmosphere
antarikṣam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootantarikṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; predicate complement
śarīrambody
śarīram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśarīra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; predicate complement
kṣitiḥearth
kṣitiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkṣiti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन
pādāḥfeet
pādāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
tārakāḥstars
tārakāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottārakā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
romakūpāḥhair-pores
romakūpāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootroma + kūpa (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘of hair’ + ‘pits/pores’)
sarvāṇiall
sarvāṇi:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
dyauḥheaven/sky
dyauḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdyu (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन
mastakāniheads
mastakāni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmastaka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; predicate complement
tubut/and then
tu:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
athoand further
atho:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootatha + u (अव्यय-सन्धि)
Formअव्यय, अनुक्रम/समुच्चयार्थ (‘and further/then’)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
vidyāḥknowledges/branches of learning
vidyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvidyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
evaindeed/just
eva:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (restrictive particle)
upaniṣatUpaniṣad
upaniṣat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootupaniṣad (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन (पाठे: उपनिषद्)
yasyawhose
yasya:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंस, षष्ठी, एकवचन
pucchamtail/rear part
puccham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpuccha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; predicate complement