Shloka 7
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
विकारेष्वविसृष्टेषु ह्यव्यक्ते चात्मनि स्थिते / अप्रवृत्ते ब्रह्मणा तु सहसा योज्यगैस्तदा
Transliteration
vikāreṣvavisṛṣṭeṣu hyavyakte cātmani sthite / apravṛtte brahmaṇā tu sahasā yojyagaistadā
Translation
જ્યારે વિકારો હજી સર્જાયા ન હોય, અવ્યક્ત આત્મતત્ત્વમાં સ્થિતિ હોય અને બ્રહ્મા પ્રવૃત્ત ન થયા હોય—ત્યારે યોજ્ય તત્ત્વોથી સહસા સૃષ્ટિ કેવી રીતે ચાલે?
Word by Word
विकारेषुin the modifications
विकारेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootविकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी, बहुवचन
अविसृष्टेषुnot yet emitted/created
अविसृष्टेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवि-सृज् (धातु)
Formनञ्-पूर्वक क्त (PPP); पुंलिङ्ग; सप्तमी, बहुवचन; विशेषण (of विकारेषु)
हिindeed
हि:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/causal particle)
अव्यक्तेin the unmanifest
अव्यक्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (and)
आत्मनिin the Self
आत्मनि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन
स्थितेwhen (it is) established/remaining
स्थिते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु)
Formक्त (PPP); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; विशेषण (of आत्मनि/अव्यक्ते—locative absolute sense)
अप्रवृत्तेwhen not active/when activity has not begun
अप्रवृत्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्र-वृत् (धातु)
Formनञ्-पूर्वक क्त (PPP); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; विशेषण (locative absolute continuation)
ब्रह्मणाby Brahman / by the Creator principle
ब्रह्मणा:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha-bodhaka (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक निपात (but/indeed)
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (suddenly/at once)
योज्यगैःwith the connectable/fit-for-joining factors (yoking agents)
योज्यगैः:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootयोज्यग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; साधन/सहकारि-भाव (instrumental of means/agents)
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (then)