Shloka 54
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
अक्षेयं सर्वकामीयं पितॄंस्तच्छोपतिष्ठते / यस्मात्पुरा ह्यणन्तीदं पुराणं तेन चोच्यते
Transliteration
akṣeyaṃ sarvakāmīyaṃ pitṝṃstacchopatiṣṭhate / yasmātpurā hyaṇantīdaṃ purāṇaṃ tena cocyate
Translation
તેના પિતૃઓ અક્ષય અને સર્વકામના પૂર્ણ કરનાર ફળથી તૃપ્ત થઈ નજીક ઉપસ્થિત થાય છે; અને પ્રાચીનકાળે આ પુરાણ અનંત રીતે ગવાયું/કથાયું હતું, તેથી તેને ‘પુરાણ’ કહેવામાં આવે છે.
Word by Word
अक्षेयम्inexhaustible
अक्षेयम्:
विशेषण (predicate/qualifier)
TypeAdjective
Rootअक्षेय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)
सर्व-कामीयम्fulfilling all desires
सर्व-कामीयम्:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व + कामीय (प्रातिपदिक; घटक: सर्व + कामीय)
Formतत्पुरुषसमास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)
पितॄन्the ancestors
पितॄन्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Accusative, Plural)
तत्that
तत्:
कर्म (Object; with उपतिष्ठते)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)
चand
च:
सम्बन्ध (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
उपतिष्ठतेattends, serves, becomes present to
उपतिष्ठते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + स्था (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular)
यस्मात्from which, because of which
यस्मात्:
अपादान (Source/अपादान; because of which)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति, एकवचन (Ablative, Singular)
पुराformerly, in ancient times
पुरा:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb: formerly)
हिindeed, for
हि:
सम्बन्ध (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/causal)
अनन्तीAnantī (proper name)
अनन्ती:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअनन्ती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular)
इदम्this
इदम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)
पुराणम्Purāṇa
पुराणम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)
तेनtherefore, by that
तेन:
करण/हेतु (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Instrumental, Singular)
चand
च:
सम्बन्ध (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
उच्यतेis called, is said
उच्यते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular); कर्मणि प्रयोग (passive)