Shloka 33
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
महाभूतेषु नानात्वमिन्द्रियार्थेषु मूर्त्तिषु / विप्रयोगश्च भूतानां गुणेभ्यः संप्रवर्त्तते
Transliteration
mahābhūteṣu nānātvamindriyārtheṣu mūrttiṣu / viprayogaśca bhūtānāṃ guṇebhyaḥ saṃpravarttate
Translation
મહાભૂતોમાં, ઇન્દ્રિયવિષયોમાં અને મૂર્ત સ્વરૂપોમાં જે નાનાત્વ છે, તેમજ ભૂતોનો વિયોગ—આ બધું ગુણોથી જ પ્રવર્તે છે.
Word by Word
महाभूतेषुin the great elements
महाभूतेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहाभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; कर्मधारयः—महान्ति भूतानि (the great elements)
नानात्वम्diversity/variety
नानात्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनानात्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
इन्द्रिय-अर्थेषुin the sense-objects
इन्द्रिय-अर्थेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; तत्पुरुषः—इन्द्रियाणाम् अर्थेषु (in the objects of the senses)
मूर्तिषुin forms/bodies
मूर्तिषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन
विप्रयोगःseparation/disjunction
विप्रयोगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्रयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
भूतानाम्of beings/elements
भूतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन
गुणेभ्यःfrom the qualities
गुणेभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), बहुवचन
संप्रवर्ततेarises/comes into operation
संप्रवर्तते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-वृत् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद