Shloka 102
Mantrarāja-sādhana Prakāra & Tripurā/Lalitā–Kāmākṣī Tattva
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
पितामहस्तु हृष्टात्मा मुकुन्देन शिवेन च / सार्धं श्रीमन्दिरे तत्र मन्त्रोपेतां निवेश्य च / आराध्य वैदिकैः स्तोत्रैः साष्टाङ्गं प्रणनाम सः
Transliteration
pitāmahastu hṛṣṭātmā mukundena śivena ca / sārdhaṃ śrīmandire tatra mantropetāṃ niveśya ca / ārādhya vaidikaiḥ stotraiḥ sāṣṭāṅgaṃ praṇanāma saḥ
Translation
પિતામહ બ્રહ્મા હર્ષિતચિત્તે મુકુન્દ અને શિવ સાથે ત્યાં શ્રીમંદિરમાં મંત્રસહિત પ્રતિષ્ઠા કરીને, વૈદિક સ્તોત્રોથી આરાધના કરી સાષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યો।
Word by Word
पितामहःGrandfather (Brahmā)
पितामहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
तुbut/indeed
तु:
Sambandha/Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
FormIndeclinable particle (निपात)
हृष्टात्माdelighted in heart
हृष्टात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहृष्ट-आत्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; बहुव्रीहि ‘one whose mind is delighted’
मुकुन्देनwith Mukunda (Viṣṇu)
मुकुन्देन:
Sahakāraka/Instrument (करण/सह)
TypeNoun
Rootमुकुन्द (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular
शिवेनwith Śiva
शिवेन:
Sahakāraka/Instrument (करण/सह)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormIndeclinable conjunction (समुच्चय)
सार्धम्together with
सार्धम्:
Saha (सह)
TypeIndeclinable
Rootसार्धम् (अव्यय)
FormIndeclinable adverb/preposition-like (सह-अर्थ)
श्री-मन्दिरेin the Śrī-temple
श्री-मन्दिरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + मन्दिर (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; तत्पुरुष ‘temple of Śrī’
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
FormIndeclinable adverb of place
मन्त्र-उपेताम्endowed with mantras
मन्त्र-उपेताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमन्त्र + उपेत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; qualifies an implied feminine noun (e.g., प्रतिमा/मूर्ति/देवी)
निवेश्यhaving installed
निवेश्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण; prior action)
TypeVerb
Rootनि-विश् (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्) from causative sense ‘to place/install’; ‘having installed/placed’
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormIndeclinable conjunction
आराध्यhaving worshipped
आराध्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण; prior action)
TypeVerb
Rootआ-राध् (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्); ‘having worshipped’
वैदिकैःVedic
वैदिकैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootवैदिक (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural; agrees with ‘स्तोत्रैः’
स्तोत्रैःwith hymns
स्तोत्रैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootस्तोत्र (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural
स-अष्टाङ्गम्with eight-limbed (prostration)
स-अष्टाङ्गम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस (अव्यय-सह) + अष्टाङ्ग (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva used adverbially; ‘with eight limbs’ (i.e., full prostration)
प्रणनामhe bowed down
प्रणनाम:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-नम् (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Singular; parasmaipada
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; pronoun