Shloka 66
महापद्माटव्यार्घ्यस्थापनकथनम्
Establishing the Arghya in the Mahāpadmāṭavī
Devanagari script
अथ मुद्रान्तरस्योर्ध्वं प्रोक्ता नित्याकलां तरम् / हस्तविंशतिरुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम् / पर्वतश्चैव सोपानमुत्तरोत्तरमिष्यते
Transliteration
atha mudrāntarasyordhvaṃ proktā nityākalāṃ taram / hastaviṃśatirunnamraṃ caturnalvapravistaram / parvataścaiva sopānamuttarottaramiṣyate
Translation
પછી મુદ્રાંતરના ઉપર ‘નિત્યાકલા’ નામનો સ્તર જણાવાયો છે—ઊંચાઈ વીસ હસ્ત અને વિસ્તાર ચાર નલ્વ. ત્યાં પર્વત અને સોપાન ક્રમે ક્રમે ઉપર તરફ માનવામાં આવે છે.
Word by Word
अथthen/now
अथ:
वाक्य-निपात
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक-निपात
मुद्रा-अन्तरस्यof the next/inner mudrā (section)
मुद्रा-अन्तरस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमुद्रा (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.) ‘अन्तर’, षष्ठी (Gen. 6), एकवचन (sg.); तत्पुरुष—मुद्रायाः अन्तरम् (the next/inner mudrā-section)
ऊर्ध्वम्above/upwards
ऊर्ध्वम्:
क्रियाविशेषण (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक/अव्ययार्थ)
Formअव्यय; दिशावाचक (adverb of direction)
प्रोक्ताis declared/taught
प्रोक्ता:
क्रिया (कर्मणि-प्रयोग)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु)
Formकृदन्त—क्त (past passive participle) from √वच् with उपसर्ग प्र-; स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg.); कर्मणि—‘is declared’ (refers to an implied feminine noun like ‘कला/रेखा/विभागः’)
नित्या-कलाम्the Nityā-kalā (eternal division/kalā)
नित्या-कलाम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootनित्या (प्रातिपदिक) + कला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg.); कर्मधारय—नित्या एव कला; कर्म (object) with an implied verb of ‘describing/mentioning’
तरम्further/more
तरम्:
विशेषण/क्रियाविशेषण
TypeAdjective
Rootतर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg.); तुलनार्थक-प्रत्यय ‘-तर’ (comparative) used adverbially/qualitatively; here as qualifier ‘more/further’ (textually difficult)
हस्त-विंशतिःa measure of twenty hands
हस्त-विंशतिः:
कर्ता/प्रमाण (प्रमाणवाचक)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक) + विंशति (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.) ‘विंशति’, प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg.); द्विगु-समासः—विंशतिः हस्ताः (measure of twenty hands)
उन्नम्रम्raised/elevated
उन्नम्रम्:
विशेषण (गुण)
TypeAdjective
Rootउन्नम्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg.); विशेषणम् (agreeing with an implied neuter like ‘प्रमाणम्/विस्तारम्’)
चतुः-नल्व-प्रविस्तरम्having a breadth/extent of four nalvas (measure)
चतुः-नल्व-प्रविस्तरम्:
कर्ता/प्रमाण (प्रमाणवाचक)
TypeNoun
Rootचतुः (संख्या-प्रातिपदिक) + नल्व (प्रातिपदिक; uncertain/rare measure-term) + प्रविस्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg.); द्विगु-समासः—चतुर्-नल्व-प्रमाणेन प्रविस्तरः; ‘नल्व’ पदं दुर्लभम्/पाठभेदसम्भवः
पर्वतःa mountain
पर्वतः:
कर्ता (कर्तृ)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg.)
चand
च:
समुच्चय (conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
एवindeed/just
एव:
अवधारण (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (emphatic particle)
सोपानम्a staircase/steps
सोपानम्:
समानााधिकरण/कर्ता
TypeNoun
Rootसोपान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg.)
उत्तर-उत्तरम्successively higher
उत्तर-उत्तरम्:
क्रियाविशेषण (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषणार्थे (adverbial) ‘successively higher and higher’
इष्यतेis considered/accepted
इष्यते:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलट्-लकार (Pres.), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.); आत्मनेपद (Ā.); भावे/कर्तरि—‘is considered/accepted’