Shloka 14
महापद्माटव्यार्घ्यस्थापनकथनम्
Establishing the Arghya in the Mahāpadmāṭavī
Devanagari script
आनलं कुण्डमाग्नेये यत्तिष्ठति सदा ज्वलत् / तप्तमेतत्तु गायत्री तप्तं स्याद भयङ्करम्
Transliteration
ānalaṃ kuṇḍamāgneye yattiṣṭhati sadā jvalat / taptametattu gāyatrī taptaṃ syāda bhayaṅkaram
Translation
આગ્નેય દિશામાં જે અનલ-કુંડ સદા પ્રજ્વલિત રહે છે—તે તપ્ત ગાયત્રી છે; તેનું તપ્ત સ્વરૂપ ભયંકર ગણાય છે।
Word by Word
आनलम्fire (Ānala)
आनलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआनल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगानुसार), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
कुण्डम्pit/basin (fire-pit)
कुण्डम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आग्नेयेin the Agni-quarter / southeast
आग्नेये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootआग्नेय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘कुण्डे’)
यत्which (that)
यत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
तिष्ठतिstands/remains
तिष्ठति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सदाalways
सदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
ज्वलत्blazing
ज्वलत्:
Karta/Predicate qualifier (विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्वल् (धातु) → ज्वलत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle/शतृ), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘आनलम्/कुण्डम्’)
तप्तम्heated/burnt
तप्तम्:
Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु) → तप्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karma/Topic (कर्म/विषय)
TypeNoun
Rootएतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Discourse marker (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
गायत्रीGāyatrī
गायत्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगायत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तप्तम्heated
तप्तम्:
Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु) → तप्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (पुनरुक्ति—उपमा/विशेषण)
स्यात्would be/should be
स्यात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
भयङ्करम्terrifying
भयङ्करम्:
Predicate adjective (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootभयङ्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्