Shloka 58
Viśukra–Viṣaṅga-vadha (The Slaying of Viśukra and Viṣaṅga) — Lalitopākhyāna
Devanagari script
हस्तलाघववेगेन न प्राज्ञायत किञ्चन / महाराज्ञीकरांभोजव्यापारं शरमोक्षणे / शृणु सर्वं प्रवक्ष्यामि कुम्भसंभव सङ्गरे
Transliteration
hastalāghavavegena na prājñāyata kiñcana / mahārājñīkarāṃbhojavyāpāraṃ śaramokṣaṇe / śṛṇu sarvaṃ pravakṣyāmi kumbhasaṃbhava saṅgare
Translation
હાથની ચપળતા અને વેગથી કશું જ સમજાતું નહોતું. મહારાણીના કમળહસ્તો દ્વારા બાણમોક્ષણનો જે વ્યાપાર—હે કુંભસંભવ! તે સંગ્રામનું સર્વ સાંભળ, હું કહું છું.
Word by Word
हस्त-लाघव-वेगेनby the speed of (her) hand-skill
हस्त-लाघव-वेगेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक) + लाघव (प्रातिपदिक) + वेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (हस्तस्य लाघवेन यः वेगः)
नnot
न:
निषेध (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation particle)
प्राज्ञायतwas perceived/known
प्राज्ञायत:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + ज्ञा (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/भूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; भावकर्मणि प्रयोगः (it was known)
किञ्चनanything
किञ्चन:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकिञ्चन (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अनिश्चित/अल्पार्थक (anything)
महा-राज्ञी-कर-अम्भोज-व्यापारम्the activity of the great queen’s lotus-hand
महा-राज्ञी-कर-अम्भोज-व्यापारम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + राज्ञी (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक) + अम्भोज (प्रातिपदिक) + व्यापार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (महाराज्ञ्याः कराम्भोजस्य व्यापारः)
शर-मोक्षणेin the releasing of arrows
शर-मोक्षणे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक) + मोक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (शराणां मोक्षणम्)
शृणुlisten
शृणु:
सम्बोधन-प्रेरणा (Addressed injunction/आज्ञा)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सर्वम्everything
सर्वम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
प्रवक्ष्यामिI shall tell
प्रवक्ष्यामि:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple future/भविष्यत्), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कुम्भ-संभवO pot-born one (Agastya)
कुम्भ-संभव:
सम्बोधन (Vocative address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकुम्भ (प्रातिपदिक) + संभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (कुम्भात् सम्भवः)
सङ्गरेin the battle
सङ्गरे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसङ्गर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन