Shloka 54
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
अत्रैवावसरे दृष्ट्वा मुक्तशस्त्रां पताकिनीम् / रन्ध्रप्रहारिणो हन्त बाणैर्निघ्नन्ति दानवाः
Transliteration
atraivāvasare dṛṣṭvā muktaśastrāṃ patākinīm / randhraprahāriṇo hanta bāṇairnighnanti dānavāḥ
Translation
આ જ અવસરે, શસ્ત્ર છોડેલી ધ્વજધારિણીને જોઈ, છિદ્ર પર પ્રહાર કરનારા દાનવો—હાય!—બાણોથી તેને નિઘ્ન કરે છે।
Word by Word
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक)
एवjust/indeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण)
अवसरेat the occasion
अवसरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootअवसर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative ‘on the occasion/time’
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Pūrvakāla-kriyā)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु) + त्वा (प्रत्यय)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund) = having seen
मुक्तशस्त्राम्disarmed (weaponless)
मुक्तशस्त्राम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootमुक्त + शस्त्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (मुक्तं शस्त्रं यस्याः/यत्र) — here ‘disarmed/with weapons released/laid down’ qualifying patākinīm
पताकिनीम्the banner-bearing (force)
पताकिनीम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootपताकिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘bannered (army/force)’
रन्ध्रप्रहारिणःattackers who strike through openings
रन्ध्रप्रहारिणः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootरन्ध्र + प्रहारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः = ‘those who strike at weak points/openings’
हन्तlo!/alas!
हन्त:
सम्बोधन/निपात (Exclamation)
TypeIndeclinable
Rootहन्त (अव्यय)
Formअव्यय (उद्गार/सम्बोधन-निपात) = exclamation ‘alas!/lo!’
बाणैःwith arrows
बाणैः:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; instrumental
निघ्नन्तिthey strike down/kill
निघ्नन्ति:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootनि + हन् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
दानवाःdemons (Dānavas)
दानवाः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन